ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ

ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ

ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ

Գլխավոր էջ ՀՈՄԱՆԻՇՆԵՐԻ, ՀԱԿԱՆԻՇՆԵՐԻ, ՀԱՄԱՆՈՒՆՆԵՐԻ, ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐԻ ՈՒՂՂԱԳՐԱԿԱՆ-ԲԱՑԱՏՐԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ 
Рефераты. Редкие книги.

Ագռավի ճուտ — Արտաքինով տգեղ
(երեխա)
Ազատ շունչ քաշել — Հոգսերից
ազատվել:

Ազնիվ խ ո ս ք — Ասածի ճշմարտությունը
հաստատող երդում:
Աթոռ առաջարկել — (մեկին) Հրավիրել
նստելու: Պաշտոն առաջարկել:
Աթոռ խլել (կամ գրավել) — Մեկի պաշտոնը
խլել, պաշտոնին տիրանալ:

Աթոռից պոկ չգալ — Զբաղեցրած պաշտոնից
կառչել:
Ալանի-ալանի խոսել — Անհամ խոսել,
չարախոսել:
Ալբիոնի զավա կ — Անգլիացի:
Ալուկուլ անել ■ Ստացածը հետ չտալ
յուրացնել:
Ախ անել — Ափսոսալ: Մի բանի կարիքը
ունենալ:
Ախ անելու ժամանակ չունենալ —
Խիստ զբաղված լինել:
Ախորժակը գրգռել (սրել) — Ուտելու
(խմելու) ցանկություն առաջացնել:
Ախորժակը կապվել — Ուտելու ցանկություն
չունենալ:
Ախորժակը ուտելիս է բացվում — Մի
բանի տիրելով ավելին են ձգտում
ունենալ:
Ախորժակը փչանալ — հնչ-որ պատճառով
(տհաճ) չկարողանալ ուտել:
Ախորժակին քա ցա խ — Զուր ակնկալություն:
Ախորժակ պահել ■ Հագենալու չափ չուտել
սպասելով համեղ ուտելիքի:
Մի լավ բանի ակնկալիք ունենալ:
Ախպերն ախպորը չի տա — Թանկարժեք’
ընտիր բան, որ ամենահարա-
զատին չի կարելի տալ զիջել:
Ախպեր տղերք — Մոտիկ մտերիմ ընկերներ:
Ախ ու վա խ անել — Հոգոց հանել:
Ախ քաշել — Ցավից վշտից հառաչել:
Ականջ անել — Լսել, ունկնդրել, անսալ:
Ականջ դնել — Լսել: Գաղտնաբար լսել
ուրիշի ասածը: Հաշվի առնել,
հետևել:
Ականջը կանչի — Որևէ առիթով մեկին
հիշել:
Ականջը կտրել • Տղա նշանել, նշան
դնել:
Ականջը բամբակ կոխել — Չլսելու
տալ, խուլ ձևանալ:
Ականջը գցել — Իմաց տալ, տեղեկացնել,
հայտնել:
Ականջը դինջ — Խաղաղ, հանգիստ,
անվրդով:
Ականջը դռանը — Անհամբեր որևէ լուրի
սպասել:
Ականջը լարել (սրել) — Լսողությունը
լարել, մեծ ուշադրությամբ լսել:
Ականջը ծակ — Շուտ լսել: Խոսքը բանի
տեղ չդնող:
Ականջը ծանր — Լսողությունը թույլ
վատ, կիսախուլ:
Ականջը կա խ — Գաղտնի խոսակցություններ
լսելու պատրաստ: Իր
գործով զբաղվող, ուրիշի գործին
չխառնվող:
Ականջը ձայնի (պահել) — Որևէ լուրի
սպասել, լսելու պատրաստ լինել:
Ականջը մտնել — Հասկանալ, ըմբռնել,
ասածը տեղ հասնել: Գաղտնի մեկին
մի բան հաղորդել տրամադրելով
մի բանի, գլխի գցել:
Ականջը ոլորել (պոկել) — Խիստ
պատժել:
Ականջը պահել մի բանի — Ուշադրությամբ
հետևել մի բանի, հսկել:

300 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ականջը սրած — Ուշադրությունը լարած,
ուշադիր:
Ականջը սուր — Լավ լսողություն ունեցող,
ուշադիր լսող:
Ականջը տանել — Ձանձրացնել, շա-
տախոսել:
Ականջը քորել — Ինչ անելը չիմանալ,
անզոր զգալ:
Ականջն ընկնել — Լսելի դառնալ,
իմացվել:
Ականջի (հ)ետևը գցել — Անուշադրու-
թյան մատնել: Անտեսել:
Ականջի (հ)ետևը տեսնել — Ասվում է
մի բանի անկարելի լինելը ցույց
տալու համար:
Ականջի ծայրով լսել — Մի բան առանց
ուշադրությունը լարելու, իմիջիայ-
լոց լսել:
Ականջին ընկնել — Ականջին հասնել,
լսվել, իմացվել:
Ականջին հասնել — Լսվել, լսելի դառնալ:
Ականջին օղ անել — Մեկի խրատը
միշտ հիշել’ պահել մտքում:
Ականջի տակ — Շատ մոտ Լւ լսելի:
Ականջի տակով անցնել — Հարևանցի
իմանալ մեկի կարծիքը մի բանի
մասին:
Ականջի տակ քորել — Հեգնել, ծաղրել:
Ականջները թափահարել — Բան չհասկանալ,
որևէ բանից գլուխ չհանել:
Ականջները չորս անել — Համակ ուշադրությամբ
լսել:
Ականջները սրել — Մեծ ուշադրությամբ
լսել:
Ականջները տնկել — Մի բան լսելու
համար ուշադրությունը լարել:
Ականջներին չհավատալ — Լսածին
չհավատալ, լսածից ապշել:
Ականջովը լսել — Անձամբ լսել:
Ականջովը թան չարժե — Բոլորովին
անարժեք, անպետք մարդ:
Ակաս-մակաս դու էիր պակաս — Ասվում
է նրան, ով միջամտում է իրեն
չվերաբերող գործերին նշելով
նրա ավելորդ լինելը:
Ակն ընդ ական’ ատամն ընդ ա տ ա ման
— Աչքի փոխարեն աչքը հանել,
վրեժխնդիր լինել, վատության
դեմ’ վատություն:
Ակռայի (ատամի) տակ բան գցել —
Կաշառք տալ, կաշառել:
Ատամները հաշվել (համրել) — Մեկի
բնավորության թուլությունից
օգտվել’ չարաշահել:
Ահա թե որտեղ է թա ղվա ծ շան գլուխը
— Ահա թե ինչումն է գաղտնիքը,
պատճառը:
Ահ գցել — Վախեցնել:
Ահեղ դա տ ա ստ ան — Այն դատաստանը,
որը կատարվելու է Քրիստոսի
կողմից, վերջին դատաստանը:
Ահը լավ է, քա ն մահը — Լավ է զգույշ
լինել’ նեղություն կրել, քան
վտանգի ենթարկվել:
Ահը սրտում — Երկյուղի մեջ լինել, վախենալով:
Ահ տալ ֊Վախեցնել, սպառնալ:
Ահ ու դողի մեջ ընկնել — Սարսափէդ,
վախենալ:
Ահ ու սարսափ գցել — Վախեցնել:
Աղա մարդ — Մեծահոգի’ առատաձեռն
մարդ:
Աղբյուրը տանել’ ծարավ ետ բերել —
Շատ ճարպիկ, հնարագետ լինել:
Աղբյուրը ցամաքել — Եկամուտները
կտրվել, կյանքը վերջանալ:
Աղբյուրի ջրի պես երկար լինի կյանքը
— Բարեմաղթանք’ երկարակեցության
ցանկություն:
Աղբյուրից ջուր խմել — Մեկից օգտվել:
Ա՞ղդ է պակաս, թե՞ մաղդ — Ի՞նչ
խնդիրք’ պահանջ ունես, ի՞նչ փորացավ
ունես:
Աղի արտասվել • Ողբալ, դառը հեկեկալ:

301 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աղոթած էշ — Անճարակ’ շվարած’
շշմած մարդ:
Աղոթարանը բացվել — Լույսը բացվել,
լուսանալ:
Աղջի՞կ ես, թե տղա — Գործդ հաջո՞ղ է,
թե ոչ:
Աղվեսն իր պոչը վկա բռնեց — Իր
ասածը հաստատելու համար իր
համախոհին վկա բերեց:
Աղցան անել — Սաստիկ ծեծել:
Աղ ու հացը կտրել — Մեկին պաշտոնից’
ապրուստի միջոցներից
զրկել:
Աղ ու հացը գետնով տալ — Միասին
կերած-խմածը մոռանալ, ապերախտ
լինել:
Աղ ու հացը հարամ լինի — Միասին կերած-
խմածը քթից գա:
Աղուհացով մարդ — Հյուրասեր:
Աղ ու հաց ուտել — Միասին ուտել-
խմել, Բարեկամություն անել:
Աղունը աղալ (մեկի) — Մեկին վնաս
պատճառել, ծեծել:
Աղ ունենալ աղալու — Որևէ խնդիրք
ունենալ, փորացավ ունենալ:
Աղքատ Ղազարոս — Աղքատ թշվառ
վիճակում գտնվող մարդ:
Աղքատ (ու) հպարտ — Ինքնասիրությունից
դրդված ուրիշի օգնությունը
մերժող, ուրիշին չհավանող:
Ամակը ջուրը ընկնել (մեկի) — Մեկի
ջանքերը աշխատանքը լավությունը
իզուր անցնել:
Ամբողջ սրտով — Սրտանց, անկեղծորեն:
Ամեն ա նգամ պապը գաթա չի ուտի —
Ամեն անգամ գետը գերան չի բերի
— Ամեն անգամ չէ, որ մարդու բախտը
բերում է, մարդուն հաջողություն
է սպասվում:
Ամեն ինչի վրա թքել — Ամեն ինչից
հրաժարվել, ամեն ինչ թողնել:
Ամենքին իր սեփական արշինով չափել
— Բոլորին հավասարեցնել իրեն:
Ամերիկա հայտնագործել • Հեգնանքով
ասվում է, երբ վաղուց հայտնի
բանը որպես նորություն են
ներկայացնում:
Ամոթի պատառ — Ափսեում թողնված
վերջին պատառը:
Ամոթից գետին մտնել — Ամոթից մեռնել
— Շատ ամաչել, ամոթահար լինել:
Ամոթով անել (թողնել) — Իրեն չարդարացնելով’
ամաչեցնել, խայտառակել:
Ամոթով մնալ (լինել) — Խոստումը չկատարելու
համար սևերես լինել
խայտառակ լինել:
Ամոթ ունենալ — Ամաչել:
Ամպերում սավառնել — Միշտ երազների
մեջ լինել, երագել:
Ամուսնուն եղջյուրավոր դարձնել —
Ամուսնուն դավաճանել:
Ամուր կաղին — Դժվար հաղթահարելի
(բան):
Ամուր ձեռք г Ուժեղ եռանդուն’ գործունյա
մարդ:
Այբը բենից ջոկել — Մի քիչ կարդալ գիտենալ,
բան հասկանալ:
Այբից մինչև քե — Սկզբից մինչև վերջը,
ամբողջը:
Այբի կտոր չկա փորում — Լրիվ անգրագետ:
Այծերը եկան — Բարկացավ, կատաղեց:
Այծերը ոչխարից ջոկել — Մեղավորն
անմեղից զատել, արդար վճիռ
հանել:
Այն աշխարհից եկած — Առօրյա կյանքին
անտեղյակ:
Այն աշխարհն ուղարկել — Սպանել,
մեռցնել:
Այնպես է նայում, ինչպես թուրքը խ ո զի
մսին — Զզվում է մեկից կամ մի
բանից:
Այոն այո է, ոչը’ ոչ — Իր խոսքի ասածի
տերն է:

302 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Այս խմորը դեռ շատ ջուր կվերցնի —
Սրա պատճառով դեռ շատ վեճեր
կլինեն:
Այս օրը գցել — Ծւսնր վիճակի մեջ
գցել, թշվառ վիճակի հասցնել:
Այրող հարց — Հրատապ անհետաձգելի
հարց:
Այրված սրտին մխիթարանք — Մեկի
վշտացած սրտին մի աննշան բանով
գոհացում:
Անաղուհաց քրդի շուն — Երախտամոռ,
լավությունը վատությամբ
պատասխանող:
Անառակ որդի — Ծնողներին չհնազանդվող,
հայրենի տունը լքող
զավակ: Չար, անկարգ, ծուռ ճանապարհով
գնացող որդի:
Անարգանքի սյունին գամել — Հրսւ-
պարակավ խայտառակել պարսավել
նշավակել:
Անեծք բռնել — Անեծքը կատարվել
իրականանալ:
Անեծք չար սատանային — Անեծք քեզ,
չար սատանա — Զայրույթի, բարկության
արտահայտություն, փորձանքից
հեռու:
Անզարթնելի քուն — Մահ:
Անզեն աչքով — Առանց օպտիկական
սարքի, սեվւական տեսողությամբ:
Անլվա կատու — Աներես, պնդերես:
Անկողինը արատավորել — Ամուսնուն
դավաճանել:
Անկողին գցել ■ Անկողինը փռել պատրաստել:
Հիվանդացնել:
Անկողին ընկնել — Հիվանդանալ:
Անկողն)ւն գամվել ■ Երկարատև ու
ծանր հիվանդ լինել:
Անկոչ հյուր — Անցանկալի հյուր:
Անկտրել ձմերուկ — Բնավորությամբ
անհայտ մարդ:
Անծուխ կրակ — Օղի:
Անկրակ խորովել — Սաստիկ տանջել:
Անհոտ ծաղիկ — Անօգտակար, անբա-
րեբեր, անպետք, ապաշնորհ:
Անձյուն ձմեռ — Չկամ մարդ: Խեղճ անճարակ
մարդ:
Անձրևից փախչել’ ջուրն ընկնել — Մի
վատ բանից ազատվել, ավելի
վատ դրության մեջ ընկնել:
Անմեղ գառ — Հեզ, հնազանդ, անմեղ
մարդ: Միամիտ, պարզամիտ,
անօգնական:
Անմեղ մեղավոր — Առանց մեղքի մեղավոր
ճանաչված (մարդ):
Անշուն գյուղ մտնել’ անփայտ ման
գալ — Հսկող աչք չլինելու պատճառով
անարգել կատարել իր
ցանկացածը:
Անող-դնող — Աշխատասեր, տնարար
(Կին):
Անոսկոր լեզու — Բամբասող, շաղակրատ:
Անպոչ գդալ — Իրեն չվերաբերող բաների
մեջ մտնող խառնվող:
Անջուր բոբկանալ — Դեռ չեղած որևէ
բանի պատրաստություն տեսնել:
Անվանը մուր քսել — Անունը խայտառակել’
անարգել:
Անտակ ծով — Անչափ շատ, առատ:
Անտակ տակառ — Անհագ, շատ խմող:
Անտառի արքա — Առյուծ:
Անտարբեր աչքով նայել — Անտարբեր
վերաբերմունք ցույց տալ, սառը
լինել:
Անցած-գնացած — Անցյալին վերաբերող,
այլևս չվերադարձող:
Անցած լինի — Մխիթարական խոսք,
վիշտը’ նեղությունը այլևս չկրկըն-
վի, անվերադարձ լինի:
Անցավ գլուխը ավետարանի տակ
դնել — Իրեն չվերաբերող իրեն
օգուտ չբերող խառը գործերի մեջ
մտնել:
Անցավոր աշխարհ(ք) — Վաղանցուկ,
անցնող-գնացող կյանք:
Անուն դնել — Անվանակոչել: Մեկին մականունով
կոչել: Չհավանել:

303 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Անունդ քարին գրեմ — Անեծք թաղեմ
քեզ, մեռնես:
Անունը աշխարհով մեկ անել — Մեկի
անունը հռչակել: Մեկին ամեն
տեղ վարկաբեկել:
Անունը բերան բերել — Մեկի անունը
արտասանել, հիշատւսկել:
Անունը գետնովը տալ — Անունը խայտառակել,
անվանարկել:
Անունը մի մատ մեղը դարձնել — Բամբասանքի’
ծաղրուծանակի առարկա
դարձնել:
Անունը դուրս գալ — Վատ մարդու
համբավ ունենալ:
Անունը ընկնել — Անվանարկել, անունը
կոտրվել:
Անունը թնդալ — Հռչակվել, գովաբանվել:
Անունը ի՞նչ դնենք — Ինչի՞ հիման վրա
(մի բան անել, կատարել):
Անունը լեզվի ծայրին լինել — Մեկի
անունը հիշելուն մոտ լինել (բայց
չկարողանալ տալ):
Անունը ծամոն դառնա լ’ ընկնել բերանները
— Մեկի անունը խոսակցության
առարկա դառնալ, նրա
մասին շատ խոսել:
Անունը կա, ամանումը չկա — Մեկը
կամ մի բան միայն անունով գոյությունը
ունի, բայց իրականում
չկա:
Անունը կոտրել, Անունը հանել — Անունը
խայտառակել:
Անունը մրոտել — Խայտառակել, անվանարկել:
Անունը սև քարին գրել — Անեծք մեկի
մահը ցանկանալ:
Անունը տալ — Անունը հիշատակել: Մի
բանի մասին խոսք բաց անել:
Անունը տուր, սփռոցը փռիր — Ասվում
է այն մարդու մասին, որը հայտ-
նըվում է իր մասին խոսելու պահին:
Անուն հանել, Անուն վաստակել —
Հռչակ բարի անուն ձեռք բերել:
Անունով երդվել — Մեկի անունով երդվելով’
հավատացնել: Մեկին շատ
սիրել համակրել:
Անուշ անել — ճաշակել:
Անփորձ աչք — Ոչ հմուտ, փորձառություն
չունեցող:
Աշխատանքը ջուր դառնալ — Կատարած
աշխատ՛անքը’ վաստակը
իզուր անցնել ոչնչանալ:
Աշխատանքը ջուրը գցել — Աշխատանքի
արդյունքը կորցնել
փչացնել:
Աշխարհք արժե — Մեծ արժեք ունի,
մեծ արժանիքներով է օժտված:
Աշխարհ բերել — Ծնել: Ի հայտ բերել:
Աշխարհ(ք) գալ — Ծնվել: Ծագել, առաջանալ:
Աշխարհը աչքին մթնել (սևանալ) —
Խոր վշտից այլևս ոչինչ չտեսնել,
ոչնչի նշանակություն չտալ:
Աշխարհ(ք)ը գլխին փլվել — Մեծ
ծանր հարված ստանալ, մեծ
դժբախտության հանդիպել:
Աշխարհը դմակ’ մարդը դանակ —
Ամեն մարդ աշխարհը վայելում է
իր հնարավորության, ուժը պատածի
չափով:
Աշխարհը իրենը լինել — Մեծ բախտի
հանդիպել, անչափ ուրախանալ:
Աշխարհը մոռանալ — Հափշտակվել,
հմայվել:
Աշխարհի աչք — Բոլորի կողմից սիրված:
Աշխարհի աչքը հանել — Բոլորին զարմացնել:
Մարդկանց նախանձը
շարժել:
Աշխարհի դարդը մեկին տալ — Անտեղի
տարվել մեծ վշտով, հոգսերով:
Աշխարհի հետ գնալ — Տիրող պայմաններին,
ժամանակին հարմարվել:
Աշխարհի հետ հաշիվները մաքրել —
Հոգին ավանդել, սպասել մահվան:

304 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աշխարհի հերն անիծած — Սեփական
անձի մասին պետք է մտածել և ոչ
թե աշխարհի հոգսերով զբաղվել:
Աշխարհի չարն ու բարին ճանաչել —
Կյանքի լավն ու վատը հասկանալ:
Աշխարհի չափ — Անչափ, անսահման:
Աշխարհից բան չհասկանալ — Կյանքի
վայելքներից զուրկ մնալ:
Աշխարհից խա բար չլինել — Միամիտ,
անփորձ լինել:
Աշխարհից կտրված — Հասարակությունից,
մարդկանցից հեռացած
առանձնացած, անիրազեկ:
Աշխարհից կուշտ — Կյանքը լիուլի վայելած,
Կյանքից, մարդկանցից
ձանձրացած:
Աշխարհից հեռանալ — Մեռնել:
Աշխարհից հեռու — Աղմուկ-ւսղաղա-
կից հեռու:
Աշխարհ հանել — Երևան հանել, դուրս
հանել:
Աշխարհը չի քանդվի — Փոքր բանից
մեծ վնաս չի լինի:
Աշխարհով մեկ լինել — Շատ ուրախանալ:
Աշխարհ(ք) տ եսած — Հարուստ կենսւս-
փորձ ունեցող:
Աչքալուսանք տալ — Ուրախ դեպքի
մասին լուր հաղորդել:
Աչքաթող անել — Անուշադրության
մատնել:
Աչք ածել — Չորս կողմ նայել:
Աչքակապուկ խա ղալ — Չտեսնելու
տալ, ձևացնել:
Աչք առնել — Չար աչքով զարկվել, չար
աչք դիպչել:
Աչք դնել — Հավանել, սեր տածել:
Աչքերը արյուն կոխել ֊Գազազել, կատաղել:
Աչքերը բա ցա ծ կուլ տալ — Բացահայտ
բոլորի աչքի առաջ յուրացնել:
Աչքերը բաց պահել — Ուշադիր լինել:
Աչքերը բաց մնալ — Ապշել, զարմանալ:
Աչքերը բացել — Ինքնագիտակցության
բերել:
ԱէՔերը բացվել — Այլևս միամիտ չլինել,
սկսել հասկանալ, ըմբռնել:
Աչքերը բռնի — Անեծք լավությունը մոռացողներին:
Աչքերը գագաթը թռչել — Բարկությունից,
զարմանքից աչքերը չռվել:
Աչքերը գետին գցել ֊Ամաչել, անհարմար
զգալ:
Աչքերը թոզ փչել — Խաբել, մոլորեցնել:
Աչքերը կայծակներ արձակել — Խիստ
զայրանալ, կատաղել:
Աչքերը կապել — Խորամանկությամբ
խաբել, մոլորեցնել, աչքին թոզ
փչել:
Աչքերը ճակատը թռչել — Խիստ զարմանալ,
ւսպուշ կտրել:
Աչքերը ճպճպացնել — Անմիտ հայացքով
նայել’ Լռել, գործ չանել:
Շփոթվել:
Աչքերը շաղվել — Աչքերի առաջ մթնել,
լավ չտեսնել:
Աչքերը շոյել — Հաճելի, դուրեկան, ակնահաճո
լինել:
Աչքերը չխփել ‘ չկպցնել — Չքնել:
Աչքերը չհեռացնել — Մեկին սևեռուն
նայել, աչքերով մեկին հետևել:
Աչքերը չռել — Զարմացած նայել:
Աչքերը պլշել — Անկապիշ նայել:
Աչքերը վազեցնել — Արագ աչքի անցկացնել,
մի բան ծայրից ծայր
արագ նայել:
Աչքերը վառվել — Մեծ հուզմունքից,
ուրախությունից, ատելությունից
աչքերը փայլել:
Աչքերը փախցնել — Ուրիշին նայելուց
ամաչել կամ վախենալ, հայացքը
փախցնել:
Աչքերը փոս ընկնել — Նիհարել, հյուծվել,
աչքերը ակնախոռոչներում
խորանալ:

305 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աչքերը քոռանան — Վշտակցության, ցավակցության
արտահայտություն:
Աչքերը քոռացնել — Շատ կարդալուց
աչքերը տկարացնել: Շատ լաց լինել:
Աչքերի առաջ մթնել — Վախից աչքերը
մթնել:
Աչքերի առաջ մլարը պատել — Խիստ
բարկությունից, սիրուց ամեն ինչ
մոռանալ, իրեն կորցնել:
Աչքերի լույսը մարել — Կուրանալ:
Աչքերի մեջ կարդալ — Աչքերի արտահայտությունից
կռահել դիմացինի
մտադրությունը:
Աչքերի մեջ նայել — Առանց վախենալու
մի բան կատարել, որևէ բանից
չվախենալ:
Աչքերին լույս գալ — Երջանիկ’ ուրախառիթ
բան լինել, երջանկանալ:
Աչքերին չհավատալ — Արտառոց,
ուրախալի կամ դժբախտ դեպքի
հանդիպելիս չհավատալ, ապշել:
Աչքերից արյուն կաթել — Կատաղած
լինել, վրեժը լուծելու տրամադիր
լինել:
Աչքերից կայծեր թափվել — Ուժեղ
հարվածից աչքերի առաջ կայծեր
երևալ:
Աչքերից կրակ թափել — Խիստ բարկանալ,
զայրանալ:
Աչքերով լափել — Ագահությամբ նայել,
աչքերով ուտել:
Աչքերով հարցնել — Աչքերին հարցական
արտահայտություն տալ:
Աչքերով չափել — Աչքերով զննել,
ոտից գլուխ նայել: Արհամարհանքով
մեկին ոտից գլուխ նայել:
Աչքերով ուտել — Տենչանքով կրքով
նայել մեկին, մի բանի: Թշնամությամբ
նայել:
Աչքն անկուշտ — Աչքածակ, ագահ:
Աչքն առածին չափ — Ինչքան որ աչքը
տեսնի, ինչքան որ տեսողությունն
ընդգրկի:
ԱչՔԸ մի թանի մեջ բանալ — Մանկուց
այդ գործի մեջ վարժվել, հմտանալ:
Աչքը բարին տեսնի ■ Աչքը բարի, լավ
բանի հանդիպի, տեսնի:
Աչքը բաց անել (բանալ) • Քնից արթնանալ:
Ուշքի գալ, սթափվել:
Կյանքը ճանաչել:
ԱչՔԸ Բաց գնալ — Մի բանի կարոտով
մեռնել:
ԱչՔԸ Բաց լուսացնել — Ամբողջ գիշերը
չքնել’ արթուն մնալ:
ԱչՔԸ բերանին պահել — Մեկի հրամանին
պատրաստ մնալ, քծնել, շողոքորթել:
ԱչՔԸ գռցել, բերանը բացել — Հայհոյանք
տեղալ, հայհոյել:
ԱչՔԸ Դեռ չթարթած — Անմիջապես,
ակնթարթորեն:
Աչքը թեքել — Ուշադրությունը մի բանից
հեռացնել:
ԱչՔԸ Լալով մնալ — Կորուստը, մահը
ողբալով, սգալով մնալ:
ԱչՔԸ լիանալ — Հագենալ, կշտանալ:
ԱչՔԸ ԼԻ ՜ Ա^ՔԸ կուշւո, հագեցած:
Աչքը ծակ — Ագահ, անկուշտ:
Աչքը ծակել — Նախանձ առաջացնել:
ԱչՔԸ կշտացնել — Հագեցնել, լիացնել:
Կաշառք տալ:
Աչքը կուշտ — Ունեցածով բավարարվող,
գոհ:
Աչքը կոխել — Երեսով տալ, հանդիմա-
նել:
Աչքը հանել — Կուրացնել: Մեծ վնաս
պատճառել:
Աչքը ծամփին — Անհամբեր սպասելիս:
Աչքը ճամփին թողնել — Սպասողական
վիճակում թողնել:
Աչքը ման ածել — Որոնել, աչք ածել,
չորս կողմը նայել:
ԱչՔԸ մեկի ձեռքին լինել — Մեկից շարունակ
նյութական օգնություն
սպասել:

306 ՀԱՄԱՆՈՒՆՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աչքը մտնել — Սիրելի դառնալ շողոքորթելով:
Աչքը շոռ — Ցանկասեր, ցանկամոլ, վավաշոտ:
ԱէՔԸ պտտեցնել — Թեթևակի նայել,
զննել:
Աչքը ջուր կտրել — երկար, անհամբեր
սպասել:
Աչքը սևանալ ֊Կուրանալ: Սարսափելի
բան տեսնել:
ԱչՔԸ սուր — Հեռուն լավ տեսնող:
Աչքը վախենալ — Մի բանից վախենալ:
Աչքը տեսածից է վախենում — Նախորդ
փորձը աչքի առաջ ունենալով’
մի բանից զգուշանալ:
Աչքունքը կիտել ֊Նոթերը կիտել, երեսը
խոժոռել, մի բանից դժգոհ լինել:
Աչքը ուրիշի ձեռքին մնալ — Օգնություն
ստանալու հույս ունենալ:
Աչքի անցկացնել — Հապճեպ կարդալ,
նայել:
Աչքի առաջ լինել — Հսկողության տակ
լինել:
Աչքի առաջ ունենալ — Նկատի ունենալ,
հաշվի առնել:
Աչքի լույսի պես պահել — Սիրել, փայփայել:
Աչքի գրող — Ատելի, անցանկալի մարդ:
Աչքի զարկել ֊Նկատվել, երևալ, ուշադրություն
գրավել:
Աչքի ընկնող — Հայտնի, նշանավոր,
երևելի, ուշագրավ:
Աչքի լույս — Շատ սիրելի:
Աչքի լույսը խավարել — Տեսողությունը
վատանալ: Մեծ կորուստ կրել:
Աչքի ԼոլյսԸ չխնայել — Մեկին ոչինչ
չխնայել:
Աչքի ծայրով — Գաղտագողի (նայել):
Աչքի մազ թռցնող — ճարպիկ, աչքի
սուրմա թռցնող:
Աչքի մեջի գերանը չտեսնել — Աեփա-
կան ավելի մեծ թերությունները
չտեսնել:
Աչքին ալաբուլա երևալ — Աչքին տարօրինակ
երևալ, կասկածելի
թվալ:
Աչքին աշխարհը մթնել — Մեծ ցավ
զգալ տեսնել:
Աչքին բան չերևալ — Ոչ մի բանի մասին
այլևս չմտածել:
Աչքին բարձրանալ — Բարձր կարծիք
կազմել մեկի մասին:
Աչքին երևալ ֊Թվալ մեկին:
Աչքին ընկնել — Պատահաբար ուշա-
դըրություն գրավել:
Աչքին թոզ փչել — Խորամանկությամբ
խաբել:
ԱչբիԳ բաց թողնել — Տեսադաշտից
բաց թողնել, չնկատել:
Աչքից Գցել — Այլևս չսիրել, առաջվա
նման չհարգել:
Աչքից ընկնել — Չսիրվել, անուշադրու-
թյան մատնվել:
Աչքից կորչել — Անհայտանալ, չքանալ:
Աչքից հեռու’ սրտից հեռու — Իրարից
որքան հեռու են լինում, այնքան
մոռանում են իրար:
Աչքից հեռու — Տեսադաշտից հեռու:
Աչքից վրիպել — Ուշադրությունից վրիպել:
Աչքի փ ոլ2 ՜ Սաստիկ ատելի:
Աչքի Փոլ2 դառնալ — Սաստիկ ատելի
դառնալ, թշնամանալ:
Աչքն ուտել — Մի բան հավանել, հրապուրել,
դուր գալ:
Աչքով աչք չունենալ — Երեսն անգամ
չցանկանալ տեսնել, չսիրել, ատելով
ատել:
ԱչՔԸ չբանալ — Անընդհատ զբաղված
լինել, ազատ ժամանակ չունենալ:
Աչք ու ականջ — Տեսածն ու լսածը հաղորդող,
լուր տվող:
Աչքից Գցել — Մեկին բամբասելով վար-
կաբեկել, հեղինակազրկել:
Աչքում կշիռ ունենալ — Հարգվել, գնահատվել,
արժեքավորվել

307 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ  էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աչքում մազ կանաչ ել (բուսնել) —
Շատ չարչարվել, շատ նեղություններ
տանել: Երկար սպասելուց
հոգնել:
Աչք ունենալ — Ուշադրություն դարձնել,
ւոեսնել, մեկին հավանել, սիրել:
Աչք փակել — Չտեսնելու տալ, ներողամիտ
լինել, անտեսել:
Ապտակը կուլ տալ — Վիրավորանքը,
անպատվությունը տանել, հանդուրժել:
Ապուշ կտրել — Ապշած մնալ, շվարել,
զարմանալ:
Ապուր(ը) եփել — Դատաստան տեսնել:
Աջ թև — Մեկի վստահելի օգնականը:
Աջ ձեռք — Մեկի ամենահավատարիմ
օգնականը:
Աջ ու ձախ չգիտենալ — Իր լավն ու
վատը չհասկանալ, տգետ, միամիտ
լինել:
Աջ ու ծախ խոսել — Այստեդ-այնտեղ
ավելորդ խոսել:
Առագաստ պղծել — Ընտանիքի պատիվը
արատավորել, ամուսնուն
դավաճանել:
Առակ (կամ առած) դառնալ — Խոսակցության
ծաղրի առարկա դառնալ:
Առանց աչք թարթելու — Առանց տատանվելու
երկմտելու:
Առանց ետ նայելու — Անհապաղ, անմիջապես:
Առանց կոպեկի նստել — Դրամ չունենալ:
Առանց կրակի ծուխ չլինել — Առանց
պատճառի որևէ բան չլինել:
Առանց սապոնի կմտնի — Սոսկալի շողոքորթ,
քսու մարդ է:
Առաջարկություն անել — Մեկի ձեռքը
խնդրել’ ամուսնանալու նպատակով:
Առաջը գալ — Արածի համար հատուցել:
Երևալ:
Առաջին (մեծության) աստղ — Գիտության’
արվեստի աշխարհում հռչակված
մարդ:
Ականջը քա ր գցել — Խոչնդոտներ
ստեղծել, խանգարել մեկին:
Առաջին ծիծեռնակ — Որևէ երևույթի
առաջին օրինակ, առաջին ավե-
տաբեր:
Առաջին ձեռքից — Ուղղակի սկըզբ-
նաղբյուրից, առանց միջնորդի:
Առաջին ջութակ — Հիմնական դեմք,
ամենաազդեցիկ մարդ:
Առաջն առնել — Շարժումը կանգնեցնել,
կասեցնել:
Առաջնորդը ես եմ, բակլան խա շա ծ
եմ ցանում — Ամեն ինչ առաջնորդի’
գլխավորի քմահաճույքով է
կատարվում:
Առաջ քաշել ֊Պաշտոնը բարձրացնել:
Առատության եղջյուր(ից) — Հորդ աղբյուր,
մեծ քանակությամբ, անչափ
շատ:
Առարկաները (իրերը) իրենց անունով
կոչել — Որևէ բանի կամ որևէ
մեկի մասին ճիշտն ասել:
Առյուծի բաժին — Մեծ մասը:
Առյուծի լեղի ուտել — Անվախ լինել:
Առյուծի սիրտ — Համարձակ, խիզախ:
Առյուծ կտրել ֊Քաջ, խիզախ, անվախ
դառնալ:
Առնել-տալ — Խորհել, կշռադատել:
Առնել-փախչել ֊Հափշտակել:
Առ ոչինչ համարել — Ոչնչի տեղ չդնել,
չեղյալ հւսմարել:
Առոք-փառոք — Փառավոր կերպով,
փառավորապես:
Առ ու կուլ ֊Հափշտակություն, թալան:
Առու թռչել ֊Կրոնն ուրանալ: Պոռնկել:
Առուն ջուր գալ — Երազն իրականանալ,
փափագը կատարվել:
Առ ու փ ա խ — Հափշտակություն:
Ասածը ասած է — Հաստատ խոսք է
ասածը, ասածից չի հրաժարվում:
Ասելու բան չի — Ամոթ է ասել:

307 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ասեղ գցելու տեղ չկա • Բոլորովին
ազատ տեղ չկա:
Ասեղի ծակից կանցնի — Չափազանց
նիհար է:
Ասեղի ծակով անցկացնել — Շատ
բծախնդիր լինել:
Ասեղ մաշկող — Խաբեբա, խիստ
ագահ, ժլատ:
Ասեղի վրա (նստել) — Խիստ անհանգիստ
լինել:
Ասող-խոսող — Զրուցասեր մարդամոտ:
Ասպարեզ բերել — Ի հայտ բերել, հրապարակ
հանել:
Ասպարեզ գալ — Ի հայտ գալ, երևան
գալ, դուրս գալ:
Ասպարեզ իջնել — Որևէ գործունեություն
սկսել, հրապարակ իջնել:
Ասպարեզ տալ — Հնարավորություն
տալ:
Աստծո գառ — Հլու՜հնազանդ, անմեղ:
Աստծո հույսին թողնլ — Անուշւսդրու-
թյան մատնել:
Աստծու աղոթած — Տխմար, հիմար,
ապուշ (մարդ):
Աստծո աչքը մեկի վրա քաղցր պ ա հել
— Բարի աչքով նայել մեկին,
նրան միշտ օգնել:
Աստծո աչքից ընկնել — Աստծու շնորհքից
զրկվել, չարքաշ, դժբախտ
վիճակում լինել:
Աստծու ավանակ — Ապուշ, բթամիտ,
տխմար:
Աստծու բարևը մոռանալ — Այնքան
շփոթված, հուզված լինել, որ նույնիսկ
մոռանալ բարևել:
Աստծու բարիք — Բնության պարգևած
բարիքները:
Աստծու դուռ — Աղոթարան:
Աստծու դատա ստան — Արդար դատաստան:
Աստծու երեսին թքել — Սրբապիղծ լինել,
հանցանք գործել:
Աստծու կրակ (պատիժ) — Չարաճճի:
Դաժան, անգութ:
Աստծու կրակը թափել — Չարաչար
պատժել, չար անեծքներ թափել:
Աստծու կրակն ուտել — Աստծուց
պատժվել:
Աստծու մատը կա — Աստծու գիտությամբ
է, աստված է արել:
Աստծուն փա ռք տալ — Աստծուց գոհ
լինել, շնորհակալ լինել:
Աստծու պ ա հա ծ գառը գայլը չի
ուտի — Ում որ աստված պահում է,
նրան թշնամին չի կարող վնասել:
Աստծու պա տիժ — Չարություն աղետ
բերող, անգութ:
Աստծու տակին — Այս աշխարհում,
երկրի վրա:
Աստծու տ վա ծ — Բնության պարգևած,
բնության բարիքներ:
Աստծու տվածով գոհ լինել — Եղածով,
հասանելիքով բավարարվել:
Աստծուց երես դարձնել — Աստծուն
չհավատալ:
Աստծուց պ ա տ ժվա ծ — Անհաջողակ,
դժբախտ:
Աստծու փեշը բռնել — Հույսը աստծու
վրա դնել:
Աստծու օրհնած — Բախտավոր, երջանիկ:
Աստղը բացվել — Մեկի բախտը բացվել,
գործերը հաջողակ գնալ, երջանկանալ:
Աստղը ընկնել — Ձախորդության հանդիպել,
դժբախտանալ:
Աստղը խավարել — Հեղինակությունը
կորցնել: Ձախորդության հանդիպել:
Աստղը շողշողալ — Գործերը հաջող
ընթանալ, փառքի արժանանալ:
Աստղով լինել — Բախտավոր լինել,
հաջողության մեջ լինել:
Աստղով մարդ — Հաճելի, դուրեկան
մարդ:
Աստղ վեր բերել — Հրաշք գործել, անկարելին
կատարել:

309 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Աստված ազատի — Շատ վտանգավոր,
դաժան մարդ:
Աստված անիծի — Ամենածանր պատիժը
կրի, ոչնչանա:
Աստված գիտե (գիտի) — Ես ինչ գիտեմ,
ես չգիտեմ, աստծուն է
հայտնի:
Աստված դուռ բաց կանի — Անելանելի
դժվար վիճակից դուրս գալու համար
աստված մի ելք ցույց կտա:
Աստված երկու երնեկը մեկին չի տա
— Մարդ բոլոր կողմերով չի կարող
երջանիկ լինել:
Աստված իր հետ — Ինքը գիտի, ինչպես
որ ինքը կամենում Է:
Աստված կվերցնի — Արածդ աստծուն
դուր չի գա, անարդար Է:
Աստված ղրկեց — Դժվար, անելանելի
վիճակում օգնություն ստանալ:
Աստված հեռու տանի — Չպատահի,
մարդ չտեսնի:
Աստված հոգին առնի — Մեռցնի:
Աստված ճակատին գրել է — Աստված
վաղօրոք սահմանել Է, այդպես Է
նախացանկացել:
Աստված մարդուց մի ձեռքով առնում
է, մյուս ձեռքով տալիս —
Աստված նախախնամությունը,
մարդուն որքան չարիք, այնքան Էլ
բարիք Է գործում:
Աստված մեծ է — Հույսը աստծու վրա
ենք դրել, Աստված ամենակարող
Է:
Աստված մի արասցե — Աստված չանի,
վատ բան չկատարվի, երանի թե
այդպես չլինի:
Աստված որ ագռավի ձայնը լսի’
վարդավառին ձյուն կգա — Աստված
չար խոսք չի լսում:
Աստված չի վերցնի — Աստված թույլ չի
տա, Աստծու կամքին հակառակ Է:
Աստված չունենալ — Անխիղճ, անգութ
լինել, դաժան լինել:
Աստված սարը կտեսնի’ ձյունը կդնի
— Վատ մարդը իր վատության համար
համապատասխան հատուցում
կստանա:
Աստված տա — Երանի թե այդպես լինի:
Ասում ես, : էլի — Անտեղի ես ասում,
ճիշտ չես ասում:
Ասուպի պես երևալ — Ուշ-ուշ և հանկարծ
երևալ ու իսկույն չքանալ:
Ավարա լինել — Չնչին բանի վրա ժամանակ
կորցնել:
Ավարա ման գալ — Աննպատակ թրև
գալ:
Ավգյան ախոռ — Խիստ կեղտոտված,
ծայրահեղ թափթփված (տեղ,
գործ):
Ավգյան ախոռները մաքրել — Երկար
ժամանակ կեղտոտածը մաքրել:
Ավելորդ մարդիկ — Հասարակության
համար անպետք մարդիկ:
Ավել-պակաս — Տեղի-անտեղի, թերություններ:
Ավետյաց երկիր — Ըստ հրեական
ավանդության Պաղեստինը, որ
աստված խոստացել Էր տալ ժառանգություն
հրեաներին: Բաղձալի,
ցանկալի երկիր:
Ավուր պատշաճի — Սովորական, ինչ
որ պատշաճ Է այդ օրը, տեղին
ժամանակին համապատասխան:
Ատամը բռնել — Ուժը պատել, կարողանալ
մի բան հաղթահարել:
Ատամը կտրել — Մի բանի վրա ուժը
պատել, համարձակվել:
Ատամը քարի առնել — Ուժը չպատել, ի
վիճակի չլինել արգելք հաղթահարելու:
Ատամի ժանգով ապրել — Խիստ նեղությունով
ապրել:
Ատամին տալ — Մեկին կամ մի բան
փորձել, ստուգել:
Ատամի տակ ընկնել — Բամբասանքի,
ծաղրի չարանենգ քննադատության
առարկա դառնալ:

310 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ատամի տակ մի բան կա — Մի ասելիք,
մի գաղտնիք ունի:
Ատամ կոտրել — Չկարողանալ հաղթահարել:
Ատամները բաց անել — Ծիծաղել,
հռհռալ:
Ատամները թափել — Ուժից զորությունից
զրկել, անզոր անվտանգ
դարձնել:
Ատամները հաշվել — Մեկի թույլ կողմերը
ճանաչել, դրանից օգտվել
շահագործել:
Ատամները հանած գայլ — Նախկինում
գիշատիչ եղած, տվյալ պարագայում
այդ հատկանիշներից
օգտվել չկարողացող մարդ:
Ատամները հուպ տալ — Իրեն զուսպ
պահել, համբերել:
Ատամները ջարդվել — Պարտվել,
ջախջախվել, նպատակին չկարողանալ
հասնել:
Ատամները սեղմած — Ատելությամբ,
տհաճությամբ (խոսել):
Ատամները սրել — Պատրաստվել մեկի
վրա հարձակվելու: Ձգտել որևէ
բանի տիրանալ:
Ատամները ցույց տալ — Ծիծաղել:
Պատրաստ լինել մեկին հակահարված
տալու:
Ատամները փշրել — Ջախջախել, հակահարված
տալ:
Ատամները փորն ածել — Ուժեղ հար-
վածել բերանին:
Ատամների արանքով — Կիսաձայն,
բերանը չբացելով: Բարկացած,
սրտնեղած:
Ատամներով բռնել — Շատ ուժեղ
կպչել, որևէ բանից չնահանջել:
Ատամներով պաշտպանել — Շատ
ուժեղ պաշտպանել կամ հովանավորել:
Ատամն ընդ ատ աման — Վատության
չարիքի դեմ’ վատություն ու չա-
Րիք:
Ատամ ունենալ — Ոխ ունենալ: Ուժ, զորություն
ունենալ:
Արանքը ճղել — Թաքուն փախչել:
Արգելված պտուղ — Որևէ ցանկալի
բան, որի գործածելը արգելված է
մեկին:
Արգոսի աչքեր — Ծածուկ, շատ ուշադիր
հետևող աչքեր:
Արդար յուղի տեղ ընդունել — Խարդախվածը
իսկականի տեղ ընդունել:
Արդար քրտինքով — Արդար վաստակով:
Արեգակի կտոր — Շատ գեղեցիկ:
Արեգակի վրա գծեր կան — Պակասություն
չունեցող մարդ չկա: Անթերի
մարդ չկա:
Արևդ ապրի — Օրհնանք կյանքդ եր-
կար լինի:
Արևդ մեռնի — Անեծք մեռնես:
Արևը հանգչել — Մեռնել:
Արևը մարել — Մեռցնել, սպանել:
Արևը սևանալ ■ Դժբախտանալ, զոհվել:
Արևը սև է — Դժբախտ, ապերջանիկ է:
Արևը վա տ տեղ է մայր մտել ■
Աննպաստ, ինչոր հանգամանքների
պատճառով չկարողանալ կատարել:
Արև խնդրել — Կյանք, ողջություն
խնդրել:
Արև տեսնել — Կյանք տեսնել, լույս
տեսնել:
Արիստոֆանյան դիմակ — Կատակասեր,
կատակաբան:
Արխիվից հանել — Մոռացությունից
դուրս բերել:
Արծվի բույն — Անմատչելի ամուր
վայր:
Արծվի հայացք — Մուր հայացք:
Արձան կտրել — Քարանալ, անզգայանալ,
ապշել:
Արյան գնով — Իր կյանքը չխնայելով:

311 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Արյան ծարավ — Ոխ, քեն, սպանելու
ցանկություն:
Արյան ծով — Եղեոն, զանգվածային կոտորած:
Արյան կանչ — Սգակցության զգացում:
Արյան հոտ առնել — Մարդասպանության
վտանգ զգալ, գուշակել:
Արյան մեղքի տակ ընկնել — Անմեղ
մարդու սպանության կամ մահվան
պատճառ դառնալ:
Արյան մեջ կա — Ցեղական է:
Արյան տակ ընկնել — Մեկի սպանության
պատճառ դառնալ, մեկին սպանել:
Արյուն-արտասուք — Դառնակսկիծ,
աղիողորմ լաց:
Արյուն(ը) բորբոքել — Գրգռել, հուզել:
Արյունը արյունով լվանալ — Սպանության
վրեժը սպանությամբ լուծել:
Արյունը գլխին խփել — Խիստ զայրանալ,
հուզվել:
Արյունը եռալ — Գործունյա լինել: Զայրանալ:
Արյունը երակներում սառչել — Սարսափել,
անզգայանալ, ցնցվել:
Արյունը ծծել — Մեկին կեղեքել, սնանկացնել:
Արյուն թափել — Սպանություն գործել:
Արյունը ծով անել — Շատ արյուն թափել:
Արյուն պղտորել — Մեկին վրդովել,
հուզել, բարկացնել:
Արջի ծառայություն — Անտեղի, անմիտ
ծառայություն, որը օգուտի փոխարեն
վնաս է բերում (Կռիլովի
հայտնի առակից):
Արտասուք թափել — Լալ, արտասվել:
Ափերից դուրս գալ — Յորդել, վարարել:
Զայրանալ:
Աքիլլեսյան գարշապար — Որևէ մեկի
խոցելի, թույլ տեղը («Իլիական
»^):
Աքլորի բեռ — Չնչին ունեցվածք:
Աքցանով դուրս քաշել — Որևէ մեկին
զոռով խոսեցնել, նրանից խոսք
քաշել:

Բ
Բաբելոնյան աշտարակ — Ըստ հին
Կտակարանի Աստծուն հասնելու
նպատակով հին Բաբելոնում կառուցված
աշտարակ:
Բաբելոնյան աշտարակաշինություն
(կամ խառնակություն) — Ըստ
Հին Կտակարանի Աստված, զայրանալով
բաբելացիների դեմ,
կործանեց աշտարակը և նրանց
տարալեզու դարձրեց, դրա
հետևանքով նրանք, միմյանց լեզու
չհասկանալով, իրար խառնը-
վեցին, սկսեց իշխել անկարգությունը:
Աղմուկ, ժխոր, անկարգություն:
Բաբելոնյան գերություն — Մշտնջենական,
ցմահ գերություն, խավար
կյանք:
Բաբելոնյան անառակուհի — Ծայրահեղ
անբարոյական, ցոփ կին:
Բաբելոնյան (բաբելական) կրակ —
Առասպելական այն կրակը, ուր
ըստ ավանդության բաբելացի
երեք մանուկներին գցեցին մեջը:
Խիստ չար երեխա:
Բազար անել — Սակարկել, առևտուր
անել, աղմկել:
Բաժակ բարձրացնել — Կենաց առաջարկել:
Բաժակը լցվել — Համբերությունը
հատնել, այլևս համբերել չկարողանալ:
Բաժակի մրուրը քամել — Ծայրահեղ
վշտեր կրել, տառապել, տանջվել:
Բաժանիր, որ տիրես — Մասերի բաժանել,
առանձնացնել հեշտ տիրելու
համար:
Բաժինը բերել — Մասնակցություն
ունենալ, մասնակցել:
Բա խտ ախաղի դնել — Շահ օգուտ քա ղելու
հույսով որևէ բան վտանգի
ենթարկել: —

312 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Բախտավոր աստղի տակ ծնվել — Ասվում
է հաջողակ մարդու մասին,
որի գործերը միշտ հաջողակ են:
Բախտավոր մեր գլուխը — Մեզ որտեղի՞ց
այդպիսի բախտ, մեզ ո՞վ է
տվել այդպիսի բախտ:
Բախտդ ընկնեմ — Թախանձանք խընդ-
րում եմ, աղաչում եմ:
Բախտը բանել — Մեկի գործերը իրենից
անկախ հաջողվել, բախտը
բերել:
Բախտը բացվել — Հաջողության հասնել:
Ամուսնանալ (աղջիկը):
Բախտը երես դարձնել — Անհաջողության
մեջ ընկնել, ձախորդության
հանդիպել:
Բախտը ժպտալ — Գործը հաջողվել,
բախտը բերել:
Բախտը փորձել — Հաջողության հասնելու
հույսով որեւէ բան նախաձեռնել:
Բախտի անիվ — Կյանքի իրադրության
կամ գոյության վիճակ, որ կախում
չունի մարդուց:
Բախտի բան է — ճակատագրից, պատահականությունից
է կախված:
Բախտի բերմամբ — Բարեբախտաբար,
պատահաբար:
Բախտի գլխին քա ր գցել (քացի
տալ) — Իր հաջողությունից հրաժարվել,
սխալ արարքով բախտի
ընձեռած հնարավորությունը ձեռքից
բաց թողնել: Մեկին հաջողությունից
զրկել:
Բախտակից լինել — Նույն բախտի արժանանալ:
Բախտի տերը դառնալ — Իր կյանքը,
իրավունքը ինքը անձամբ տնօրինել:
Բախտից գանգատվել — Իր կյանքից,
վիճակից դժգոհել:
Բախտից Երես առած — Հղփացած,
շփացած:
Բախտից փախչել — Բարենպաստ
պայմաններից, ստեղծված լավագույն
առիթից չօգտվել:
Բախտի քմահաճույքին թողնել —
Թողնել անտեր-անտիրական,
առանց օգնության, լքել:
Բախտ խնդրել — Սեր, բարօրություն
խնդրել:
Բախտն անիծել — ճակատագրից
դժգոհել:
Բախտ որոնել — Լավ ապահով կյանք
փնտրել:
Բակը (բանջարանոցը) քար գցել —
Մեկի հասցեին ակնարկներ անել:
Բաղնիսի բոխչա — Խայտառակության,
բամբասանքի հավաքածու:
Բամբակ դառնալ — Կակղել, մեղմանալ,
հնազանդ դառնալ:
Բամբակով ջուր կաթեցնել — Ասվում է
ծանր հիվանդի մասին, որը ջուր
անգամ չի կարողանում խմել:
Բամբակ կշռել ֊Նստած տեղը նիրհել:
Բամբասանքի բույն — Միշտ բամբասող,
բամբասասեր:
Բայց-մայց չկա — Առանց հակաճառելու:
Բան ասա, բան լսենք — Այնպես խոսիր,
որ հաճելի լինի լսել:
Բան ասա, բան հասկանանք — Այնպես
խոսիր, որ հասկանալի լինի:
Բանդ կտրվե՞լ է — Այլևս ուրիշ անելիք,
գործ չունե՞ս:
Բան եմ ասում քեզ — Ինձ լսիր, իմ խոսքին
հետևիր:
Բանը այնտեղ հասավ — Գործն այնքան
բարդացավ, գործն այնպիսի
ընթացք ստացավ:
Բանը բամբակ դառնալ — Գործը վատ
ընթացք ունենալ, անհաջողության
հանդիպել:
Բանը բանի նման չէ — Տհաճ, տգեղ
երևույթ է, իրենից որևէ բան չի
ներկայացնում:

313 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Բանը բանից անցկացնել — Բոլոր
սահմաններից անցնել, ուշ լինել
նախկին վիճակի բերելու:
Բանը բանից անցնել — Արբեն ուշ լինել,
ւսյլևս հնարավորություն չլինել
որսէ բան կանխելու, օգնելու:
Բանը բուրդ է — Գործերը վատ են:
Բանը գետնին մնալ — Գործը առաջ
չգնալ, գործը կիսատ մնալ:
Բանը գլուխ բերել — Գործն ավարտել
հաջողեցնել:
Բանը պրծած է — Վիճակն անհուսալի
է, օգնելն ապարդյուն է:
Բանը վերջացնել գեղական կարգով —
Միջադեպը հարթել, իրար հետ լեզու
գտնել, համաձայնության գալ:
Բանի անունն ի նչ է — Ի՞նչ գործ է կատարում,
ինչո՞վ է զբաղված, այսինքն
անգործ է:
Բանիդ կաց — Մի անհանգստացիր,
գործդ արա, գործովդ զբաղվիր:
Բանին գնալ — Միայն իր գործին
հետևել:
Բանի վրա գլուիս կոտրել — Օանր
խնդիր հարց լուծել:
Բանի տակն ու գլուխն իմանալ —
Գործի մանրամասնությունն իմանալ,
գործի բուն էությունը հասկանալ:
Բանի տեղ դնել — Յւսշվի առնել,
կարևորություն տալ:
Բանից գցել — Աշխատանքը խանգարել,
աշխատանքից ուշացնել,
կտրել:
Բանհոգի անել — Տեղն ու տեղը մեռցնել,
սպանել:
Բան-ման — Զանւսզւսն բաներ, ինչ-որ
գործ, իր:
Բանը ականջի ետևը գցել — Անուշադ-
րության մատնել, անուշադիր
թողնել:
Բանն այն է — էականն այն Է, գործը
հետևյալն Է:
Բանն ինչո՞ւմն է — Ի՞նչ Է պատահել,
ի՞նչ Է գործի Էութլունը:
Բան չկա — Վնաս չունի:
Բան ուտել — Կերակրվել:
Բառերը քամուն տալ — Դատարկախո-
սել, ւսպարղյուն խոսել:
Բարակ մանել — Հիվանդությամբ աստիճանաբար
հյուծվել մաշվել:
Բարակ մանող — Սաստիկ նիհար:
Բարդուղիմեոսյան գիշեր • Զանգվածային
դաժան կոտորած ջարդ:
Բարև, աստծու բարին դադարեցնել
(կտրել) ■ Իրարից նեղանալ,
այլևս չբարևել, հարաբերություններին
վերջ տալ:
Բարևը մոռանալ — Շփոթվել:
Բարև տաս’ բարեկենդանին կգւս ■
Աներեսի մեկն է (երես տաս, աստառ
կուզի):
Բարև տալ բարևը չառնել ■ Բարևին
չպատասխանել, մեկից խռով լինել:
Բարի աչքով նայել — Բարյացակամ լինել:
Բարի աստղի տակ ծնվել — Յաջողակ,
բւսխտավոր լինել:
Բարի եղեք — Խնդրելու, ւզահանջելու
քաղաքավարական արտահայտություն:
Բարձդ բարին ■ Բարեմաղթություն մեկին
առողջանալու առթիվ՛
Բարձը փոխել — Կինը կամ տղամարդը
ուրիշ կնոջ կաս տղամարդու հետ
կենակցել, ամուսնական առագաստը
արատավորել:
Բարձիթողի անել — Անուշւսդրության
մատնել:
Բարձի տակին ուտել (ուտես) — Անեծք
այն մարդուն, որ անօրինաբար
զրկում է մարդկանց դիզած
հարստությունը հիվանդ վիճակում,
անկողնում վայելի:
Բարձրից նայել — Արհամարհանքով
նայել:

314 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Բարք ու վարք — Կենցաղ, սովորություն,
նիստ ու կաց ապրելակերպ:
Բաց աչքով — Անքուն, արթուն, զգոն,
աչալուրջ:
Բաց աչքով լուսացնել — Գիշերը անքուն
մնալ:
Բաց բերան — Անգաղտնապահ:
Բաց թևերով ընդունել — Գրկաբաց,
ուրախությամբ ընդունել:
Բաց ձեռք — Առատաձեռն, շռայլ:
Բաց ճակատ — Յանցանք, զանցանք
չգործած, պարզերես, ազնիվ:
Բաց սիրտ — Անկեղծ, սրտաբաց,
ուրախ, մարդամոտ:
Բաց սրտով — Ուրախությամբ:
Բաքոսի երկրպագու — Հարբեցող, գինեմոլ:
Բաքոսի տաճար — Գինետուն:
Բաքոսյան խնջույք — Զեխություն,
անառակություն, սանձարձակ
խնջույք խրախճանք:
Բեղերը կրծոտել — Լուռ զայրանալ,
ինքն իրեն ուտել:
Բեղի տակ ժպտալ — Ինքնիրեն, ծածուկ
ժպտալ:
Բեռը ուսից գցել — Մի որևէ բւսն ասելով
կամ անելով’ իր պարտականությունները
կատարած համարել,
իրեն հանգիստ համարել:
Բերանդ չորանա — Անեծք խոսելուց
զրկվես:
Բերանը բանալ — Խոսել, խոսք բաց
անել, սկսել խոսել:
Բերան-բերան ընկնել — Տարածվել,
բերանից բերան անցնել:
Բերանը բարի բաց անել — Լավ, բարի
բանի մասին սկսել խոսել:
Բերանը բաց — Զարմւսցած, հիացած:
Գւսղտնիք չպահող:
Բերանը բաց մնալ — Զմայվել, հիանալ,
զարմանալ:
Բերանը դուռ չունենա/ — Բերանը փակել
չկարողանալ, անգաղտնապահ
լինել:
Բերանը լեզու դնե[ — Թելադրել, տոն
տալ, սովորեցնել գրգռել մեկի
դեմ խոսելու:
Բերանը ծեփել — Խիստ պատասխանելով
լռեցնել, թույլ չտալ խոսելու:
Բերանը կա պա ծ — Անլեզու, խոսել,
պատասխանել չկարողացող,
անգրագետ:
Բերանը համ ընկնել — Որևէ բան ճաշակելով’
հաճույք զգալ և ցանկություն
ունենալ կրկնելու, ախորժակը
բացվել:
Բերանը հոտեցնել — Հայհոյել, անպատկառ
խոսքեր ասել:
Բերանը մտնել — Խիստ մոտիկ կանգնել:
Բերանը յուղոտել — Հարստանալ, մի
բանից օգուտ շւսհ ստանալ:
Բերանը յուղոտ պատառ գցել — Կաշառել,
սիրաշահել:
Բերանը պ ա տ ոա ծ — Սանձարձակ,
հանդուգն, պոռոտախոս:
Բերանը ջուր առնել — Լուռ մնալ, ոչ մի
բան չարտասանել, չխոսել:
Բերանը փակել — Մեկին լռեցնել, թույլ
չտալ, որ խոսի: Չխոսել:
Բերանը սրբել — Ստացածն ուրանալ,
չվերադարձնել:
Բերանի թիքեն կտրել — Ապրուստից
զրկել:
Բերանի ծամոն դառնալ — Բոլորի խոսակցության
բամբասանքի առարկա
դառնալ:
Բերանի կապը կտրած — Խոսելու չա-
փը, կշիռը չիսւսցող, թարս ու շիտակ
խոսող:
Բերանին կողպեք (փակ) դնել — Մեկին
թույլ չտալ, որ խոսի:
Բերանին մտիկ չանել — Մեկի ասածին
ուշադրություն չդարձնել, բանի
տեղ չդնել, արհամարհել:
Բերանին տալ — Հանդիմանական խոսքերով
լռեցնել, պապանձեցնել:

315 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Բերանի պատառը ուրիշին կերցնել —
Ուրիշի նկատմամբ չափազանց
գթասիրտ լինել, առատաձեռն և
ուշադիր լինել:
Բերանից գեշ — Հայհոյասեր:
Բերանից թույլ — Գաղտնիք չպահող,
շատախոս (մարդ):
Բերանից խ ոսք խլել — Ուրիշի խոսքը
կտրել, կիսատ թողնել, ընդհատել,
ինքը խոսել:
Բերանից կաթի հոտ գալ — Երեխա:
Բերանից վարձ ուզել — Քչախոս,
լռակյաց:
Բերան ծռել — Խնդրել:
Բերան չի, ավետարան է — Խելոք,
իմաստուն խոսք ասողների մասին
է ասվում:
Բերանում թուքը չորանալ — Սաստիկ
վախենալ:
Բերանում լեզուն չորանալ — Պապանձվել,
այլևս խոսել չկարողանալ:
Բզի գլխին բռունցքով տալ — Իրեն
իզուր վնասելով’ անիրականանալի
բանի ձգտել, տիրող ուժին, իշխանությանը
հակադրվել:
Բմբուլները քամուն տալ — Հողմացրիվ
անել, ջախջախել, ոչնչացնել,
պատժել:
Բոլորը նույն զուռնան են փչում —
Միևնույն բանն են ասում:
Բոլոր խաղաթղթերը խառնել — Մեկի
ծրագրերը’ մտադրությունը խափանել:
Բոլոր կամուրջները այրել — Վերադարձի
ճամփա չթողել, նահանջի
տեղ չթողնել:
Բոլոր ճանապարհները Հռոմ են տ ա նում
— Բոլոր միջոցներն էլ
միևնույն նպատակին են հասցնում:
Բոխչան բաց անել — Ասելիքը արտահայտել,
գաղտնիքները հաղորդել:
Բոստանը քար գցել — Մեկին վնաս
հասցնել, մեկի մասին չարախոսել:
Բոան մեջ առնել’ հավաքել — Իր իշխանության
տակ առնել, իրեն ենթարկել:
Բռունցք բարձրացնել -Ապառնալ, ծեծել:
Բռունցքը թափ տալ — Մեկին սպառ-
նալ:
Բռունցք իջեցնել — Խփել, հարվածել:
Բուկը թրջել — Մի քիչ խմել:
Բուկը լցնել — Ագահաբար ուտել, լափել,
կաշառել:
Բուկը պահել — Ուտել-խմելու մեջ
զգույշ, չափավոր լինել, նաև
ուրիշի հաշվին ապրել:
Բուրդը գզել — Խիստ ծեծել: Խիստ
քննադատել:
Բուրդը քամուն տալ — Աաստիկ ծեծել,
վնաս պատճառել:
Գ
Գաբոսայի նման — Հաղթանդամ հսկա
մարդ (ըստ հունական դիցաբանության
Գաբոսան հասկացվել է
որպես չար ոգի):
Գաթա չեն բաժանում — Հաճույքի կամ
զվարճանալու տեղ չէ, կյանքին
վտանգ սպառնացող վայր է:
Գահից ընկնել — Իշխանությունից զըրկ-
վեէ:
Գայլից վախենալով’ անտառ չգնալ —
Դժվարությունից խուսափելով’
որևէ լուրջ գործ չանել, գործից
խուսափել:
Գայլի ախորժակ — Չափազանց շատ
ուտելու ցանկություն:
Գայլի աչքը էլի սարին է — Գայլի
գլխին էլի ավետարան կարդալ,
իր նախկին մտադրությունից
չհրաժարվել:

316 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գայլի ավետարան — Իզուր խոսքեր,
ապարդյուն խրատներ:
Գայլի բերանն ընկած գառ — Հոշոտման
ենթակա, մեծ փորձանքի մեջ
ընկնել:
Գայլի բերան(ն) ընկնել — Մեծ փորձանքի
մեջ ընկնել:
Գայլի գլխին ավետարան կարդալ —
Ապարդյուն կերպով ջանալ մեկին
ուղիղ ճանապարհի բերել խրատել:
Գայլի թոզ է — Խաբեբայություն է, մոլորեցնելու
համար է (նկատի է ւսռնը-
վում խաբելու նպատակով գայլի
հանած փոշին):
Գայլի հետ ուտել’ տիրոջ հետ վայ
կանչել — Գողերի հետ իր մեղսակցությունը
ծածկելու նպատակով
տուժողին ցավակցել, ծպտված
գող, ավազակ լինել:
Գայլի ստամոքս — Շատ, ագահաբար
ամեն ինչ ուտելու ունակություն:
Գայլի և աղվեսի եղբայրություն —
Առերևույթ թվացող բարեկամություն,
երբ յուրաքանչյուրը հարմար
առիթով պատրաստ Է մյուսին
խաբելու կամ հոշոտելու:
Գայլի և գառան համերաշխություն —
Ուժեղի և թույլի, հոշոտողի և հոշոտվողի
պայմաններով համերաշխություն:
Գառան մորթի հագնել ■ Արտաքուստ
միամիտ ձևանալ:
Գառը գայլին պահ տալ — Անվստահելի
անհավատարիմ մարդու մի բան
պահ տալ, մի գործի վրա դնել:
Գայլերն ուլերից ջոկել — Արդարներին
(անմեղներին) մեղավորներից
տարբերել:
Գասպարյանի շարադրություն — Անկապ,
անկանոն շարադրանք:
Գավազան երկաթյա — Բռնություն,
բռնապետություն, բռնի, դաժան
իշխանություն:
Գարի ուտող — Ավանակ:
Գարու հոր ընկնել — Լիության, առատության
մեջ ընկնել:
Գարուն աշուն իրար խառնել — Խառնակել,
կեղտոտել, ապականել:
Գարուն հասակ — երիտասարդություն:
Գարուն կգա’ յոնջա կբուսնի — Զուր
հույսեր չպետք Է կապել ապագայի
հետ:
Գդալ-գդալ հավաքել’ շերեփ-շերեփ
դուրս տալ — Երկար ժամանակ
խնայողությամբ, դժվարությամբ
հավաքել, կարճ ժամանակում
անխնա վատնել:
Գդակ դնել — Տղամարդ լինել, տղամարդու
հատկություններով օժտված
լինել:
Գդակը բարձր դնել — Համարձակ,
ինքնավստահ լինել, գործերը հաջող
գնալ:
Գդակը գետնով տալ — Մեկի պատիվը
վիրավորել:
Գեներալ Կուտուզովի տղան — Ասվում
Է որպես հանդիմանություն նրա
մասին, ով իրեն իր շրջապատից
բարձր Է դասում:
Գեշ աչքով նայել — Վատ վերաբերվել,
չսիրել: Տարփական նպատակ
ունենալ:
Գետատար լինել ■ Անտեղի զոհ գնալ,
զոհվել:
Գետը գցել — Կորցնել, կործանել:
Գետը չտեսած’ բոբիկանալ — Առանց
հիմքի կամ նախապայմանների’
սկսել գործել, առանց լուրջ հիմքի,
ժամանակից շուտ ոգևորվել:
Գետի երեսն ընկած տաշեղ — Անզոր,
անօգնական, բախտի քմահաճույքին
ենթարկված:
Գետին գցել — Տապալել:
Գետինը գցել (խոսքը) — Չկատարել,
անուշադրության մատնել:
Գետինը մտնել — Սաստիկ ամաչել:
Չքանալ, մեռնել:

317 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գետինը կոխել — Սաստիկ ամաչեցնել,
անպատիվ անել:
Գետինը ճանկռել — Սաստիկ ցավից
տանջվել:
Գետինը մտնել — Սաստիկ ամաչելուց
չհամարձակվել մարդկանց երեսին
նայել, երևալ:
Գետինը լիզել — Շողոքորթել, կեղծավորել:
Գետինը ընկածը օձից էլ է բռնում —
Իր կյանքը փրկելու համար մարդ
ամեն ինչի կարող է դիմել:
Գետնի երեսին չերևալ — Շատ ցածրահասակ
լինել:
Գետնին կպած — Ցածր, ոչ բարձր:
Գետնին հավասար անել — Ոտնատակ
տալ, փչացնել, անպետք դարձնել,
ոչնչացնել,
Գետնով(ը) տալ — Ջարդել, ուժով գեւո-
նին խփել:
Գերանդին քարին առնել — Անհաջողության
հանդիպել, ի վիճակի չլինել
հաղթահարել՜
Գերեզմանի դուռը հասնել — Ծերանալ,
ծանր հիվանդանալ:
Գերեզմանից քա շա ծ — Սաստիկ հյուծված:
Գերեզման տանել ֊ Մեռնել չասելով,
չհաղորդելով իրեն հայտնի որևէ
գաղտնիք:
Գերեզման փորել — Մեկի մահը, կոր-
ծւսնումը նախապատրաստել, մեկիս
դավել:
Գիժ դամար — Զայրույթի, կատաղության
նոպա կամ տրամադրություն:
Գիժ դամարը բռնել — Խենթանալ,
սկսել խենթություններ անել, կատաղել,
զայրանալ:
Գիժ եզ — Բարկությունից իրեն կորցրած
մարդ:
Գինը գցել — Գինը իջեցն ել, uipctb”
քազրկել, վարկը գցել:
Գինը հանել — Գնված ապրանքը գործածելուց
կամ վաճառելուց հետո
տված արժեքը վերականգնել:
Գինն ընկնել — Արժեքազրկվել, արժեքը
կորցնել:
Գին չունենա/ — Արժեք չունենալ, Շատ
արժեքավոր լինել, շատ մեծ գին
ունենալ:
Գինու տոպրակ — Խիստ հւսրբեցող:
Գիշերային թռչնակ — Անբարոյական
կին:
Գիշերը տարի դառնա — Երանի գիշերը
երկարի, երկար տևի:
Գիշերով փնտրել’ ցերեկով գտնել ֊
Մեկին երկար փնւորել և անսպասելի
գտնել:
Գիսավոր աստղի նման Երևալ — Շատ
ուշ-ուշ երևալ:
Գիտության գրանիտը կրծել — Ուսանել,
գիտելիքներ ձեռք բերել, գիտությամբ
զբաղվել:
Գիր անել — Կախարդել, գրով հմայել:
Գիրկ գրկի — Գրկախառնված, գիր-
նընդխառն:
Գիրկը բացել — Սիրով մեկին ընդունել:
Գիրկը գալ — Վերադառնալ սիրելի կամ
նվիրական մեկի գիրկը, մեկի մոտ
կամ մի տեղ:
Գիրկը դառնալ — Վերադառնալ:
Գիրկն ընկնել — Հեշտությամբ տրվել,
հանձնվել, ւսնձնատուր լինել,
իրեն մեկի գիրկը գցել:
Գլխահան անել — Մեկին համոզելով,
խաբելով ճիշտ ուղուց շեղել, մոլորեցնել:
Գլխատակին փափուկ բարձ դնել —
Սուտ հույսերով խաբել, քնեցնել,
միամտացնել:
Գլխարկը վերցնել — Տեսնելիս կամ
հրաժեշտի ժամանակ ողջունել:
Գլխարկի ծանոթ — Մակերեսային հարաբերության
մեջ գտնվող, թեթև
ծանոթ:

318 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գլխից հասել — Գլխահան անել, ճանապարհից
շեղել: Մոռանալ, մի
բանից հրաժարվել:
Գլխիս (կամ աչքիս) վրա — Սիրով, հաճույքով,
մեծ ուրախությամբ:
Գլխի գցել — Սեկին մի բան հասկացնել,
բացատրել, պարզաբանել:
Գլխի ընկնել ■ Հասկանալ:
Գլխի ճարը տեսնել — Դժվար անելանելի
վիճակից դուրս գալու փրկության
միջոց գտնել:
Գլխի մազի չափ — Անթիվ, անհամար:
Գլխի մեջ մեխել — Հիշողության մեջ
ամրապնդել:
Գլխում միտք ծագել — Միտք հղանալ:
Գլխին ալելուիա կարդալ — Խրատներ
տալ, խրատելու նպատակով եր-
կար-բարակ խոսել:
Գլխին աղուն աղալ ֊Տանջել, չարչարել,
նեդել:
Գլխին ավետարան կարդալ — Հորդորել,
համոզել, խրւսւոել.
Գլխին, արևին տալ — Կոծել, գլուխը
ծեծել՛
Գլխին արյուն թավւվել — Մարդասպանության
սլւստճառ դառնալ, մար-
դասպւսնության մեջ մեղավոր լինել:
Գլխին բերել — Մեկին որևէ վնաս
պատճաոել:
Գլխիս գայլի ավետարան կարդալ —
Մեկին իզուր, անտեղի, անօգուտ
իյրւստներ տալ:
Գլխին գեներալ լինել — Հրամայել,
կարգադրել գեներալի նման:
Գլխին գլխա ցա վա ն ք դառնալ —
Իզուր տեղը հոգս պատճառել,
փորձանք դառնալ:
Գլխին գործ փաթաթել — Մեկին
զրպարտությամբ ամբաստանել:
Գլխին դատավոր դառնալ — Մեկի
վրա իրավունք բանեցնել, մեկի
նկատմամբ կարգադրողի դերում
լինել:
Գլխին դնել — Սիրել, երես տալ, լկտի
դարձնել:
Գլխին զոռ տալ — Անմիտ բաներ ասել:
Գլխին էշի (իշի) պատա րա գ կարդալ
— Հիմար-հիմար դուրս տալ, անմիտ
բաներ ասել:
Գլխին ընկույզ կոտրել — Մեկին փորձանքի
բերել, մեկի գլխին նստել,
իր քմահաճույքները պարւուսդրել:
Գլխին թափել — Որեէ գործով ծանրաբեռնել:
Հավաքել, ժողովել, կուտակել:
Գլխին թուր շողացնել — Սպառնալ,
մահվան սպառնալիք տւսլ:
Գլխին թուք ու մուր թափել — Խիստ
անպատվել, խայտառակ անել:
Գլխին իջնել — Գլխին հարվածել,
գլխին տալ:
Գլխին լաչակ ծածկել — Տղամարդ չլինել,
կանացի հատկություններով
օժտված լինել, վախկոտ, թույլ լինել՛
Գլխին լոլո կարդալ — Գիտեցած
հայտնի բանի մասին ավե[որդ
զուր տեղը խոսել:
Գլխին լվացքաջուր թափել — Խիստ
անպատվել, գլիփն շան լափ թա-
փել:
Գլխին խ ա թա բերել — Գլխին փորձանք
բերել:
Գլխին խ ա թա դառնալ — Գլխացավանք
դառնալ:
Գլխին խա ղ խաղալ — Մեկի գլխին
ւիորձանք բերել, փորձանքի մեջ
գցել:
Գլխին կանգնել ֊Անսպասելի հայտնը-
վել: Մեկին պաշտպան կանգնել:
Մի բան գլխավորել:
Գլխին կարկուտ թափել — Շատ հանդիմանություններ
անել:
Գլխին կեղտաջուր լցնել — Մեկին
զրպարտել, խայտառակել, բամբասել:

319 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գլխին կիտել — Իր մոտ հավաքել,
գլխին հավաքել:
Գլխին կոտրել — Զայրույթը մեկի վրա
թափել, հանցանքը բարդել մեկի
վրա:
Գլխին հարամ անել — Թույլ չտալ
խանգարել վայելելու, խոչընդոտել:
Գլխին հարսանիք սարքել(դնել) — Մեկի
վրա խիստ բարկանալ:
Գլխին ճառ կարդալ — Գլխին քարոզ
կարդալ, ապարդյուն խրատել:
Գլխին յուղ քսել — Խաբելով համոզել,
միամտացնել:
Գլխին նստել — Երես առնել, լպիրշանալ,
իշխել:
Գլխին ջուր մաղվել — Փշաքաղվել,
սարսափել, հուսահատվել, շվարել:
Գլխին չաքուչ կոտրել — Մեկին ծանր
կացության մեջ դնել, բռնանալ,
տանջել:
Գլխին պ ատիժ դառնալ — Ավելորդ
հոգս, անախորժություն պատճա-
ռել:
Գլխին սառը ջուր մաղել — Մի անակըն-
կալ խոսքով կամ գործով մեկին
հիասթափեցնել, ոգևորությունը
կոտրել, հուսալքել:
Գլխին սև ամպ կուտակվել — Մեկին
վնաս սպառնալ, վտանգ գուշակվել:
Գլխին սև բերել — Մեկին դժբախտության
փորձանքի մեջ գցել:
Գլխին սև գալ — Ծանր աղետի ենթարկվել,
փորձանքի հանդիպել,
դժբախտանալ:
Գլխին սուր կախել կամ ճոճել — Մեկին
մահով սպառնալ, մահվան
սպառնալիքի տակ դնել: Սպւսռ-
նալ, վախեցնել:
Գլխին վայ տալ — Մգալ, ողբալ, կոծել,
զղջալ:
Գլխին վեր ընկնել — Մեկի հաշվին ապրել,
բեռ դառնալ:
Գլխին տեր ունենալ — Պաշտպան, հովանավոր,
ամուսին ունենալ:
Գլխին ցավ բերել — Մեկին ավելորդ
հոգս, գլխացավանք պատճառել:
Գլխին փիլիսոփա դառնալ — Անհասկանալի’
խրթին դատողություններ
անել:
Գլխին փորձանք բերել — Մեկին կամ
իրեն դժբախտության, անհաջողության
մեջ գցել:
Գլխին փչել — Մեկի մտքով անցնել,
անհեթեթ, պատահական մտադրություն
ունենալ:
Գլխին քար գցել — Որևէ բանի իրագործումը
խանգարել, խոչընդոտել:
Մի բան անխնա, արագ սպառել,
վատնել, շռայլել: Գլխին փորձանք
բերել:
Գլխին քար ընկնել — Մի գործ ձախողվել,
չհաջողվել:
Գլխին օյին բերել — Մեկին փորձանքի
մեջ գցել:
Գլխին օյին դնել — Խիստ նախատել,
անարգել:
Գլխին օրը մթնել — Մեծ ւիորձանքի,
դժբախտության մեջ ընկնել:
Գլխիս վրա — Սիրով, հաճույքով, մեծ
ուրախությամբ:
Գլխի վրա դնել — Մեկին շատ հարգանք
մատուցել, մեծարել:
Գլխի վրա մոլորվել — Շփոթվել, անե-
լիքը չիմանալ, շվարել:
Գլխի վրայով — Իրազեկ չդարձնելով,
մեկին անտեսելով, շրջանցելով:
Գլխի վրա շուռ տալ — Շրջել, տապալել:
Գլխի տակ փափուկ բարձ դնել — Մեկին
քաղցր, սնոտի խոստումներով
միամտացնել, խաբել, հանգըս-
տացնել:
ԳլԽԻԳ ազատել — Իրենից հեռացնել,
զերծ պահել:

320 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գլխից անցնել (անց կենալ) — Մեկի
հետ որևէ բան պատահել: Կյանքից
հրաժարվել, կյանքից ձեռք
քաշել, կյանքը չխնայել:
Գլխից բարձր բան բռնել — Իր ուժերից,
կարողությունից վեր գործ
բռնել, ձեռնարկել:
Գլխից դուրս տալ — Անհեթեթ, անմիտ
խոսել:
Գլխից թռչել — Որևէ հարցում մեկին
վերադասին անտեսել:
Գլխից հանել ֊Մոռանալ: Մի բան իրենից
հորինել: Մոլորեցնել:
Գլխից ցանել — Իրենից հեռացնել, մեկից
ազատվել:
Գլխով անել — Գլխի շարժումով համաձայնություն,
հավանություն տալ:
Ողջունել:
Գլխով ա նցած — Մեկի հետ պատահած
դեպք, իրադարձություն:
Գլխով անցնել — Որևէ բանի մասին
մտածել, խորհել, կասկածել:
Գլխով-ոտքով կորչել — Կործանվել:
Չերևալ, անհայտանալ:
Գլխով քամի անցնել — Փորձության
հանդիպել: Անոտի, ունայն բաներ
մտածել:
Գլխում քամի է — Անհաստատակամ,
փոփոխամիտ է, տարօրինակ ոչ
իրական բաների մասին է մտածում:
Գլորել ցեխի մեջ — Վարկաբեկել, խայտառակել,
անարգել:
Գլուխ բարձրացնել — Ըմբոստանալ,
ապստամբել:
Գլուխ բերել — Որևէ գործ հաջողությամբ
ավարտել, հաջողացնել:
Գլուխ գալ — Մի գործ հաջողվել հաջողությամբ
պսակվել:
Գլուխ գլխի դնել — Միասին մի բան
որոշել, միաբանել, վճռել:
Գլուխ գովել — Պարծենալ, ինքն իրեն
գովել:
Գլուխ գործոց — Լավագույն գործը,
գործերի մեջ լավագույնը, կատարյալը:
Գլուխը դատարկ — Հիմար, անխելք:
Գլուխը դարմանով լի — Հիմար,
ապուշ, անխելք:
Գլուխ դնել — Մի տեղ պառկել հանգըս-
տանալու: Խոսքի բռնվել, վիճել:
Ուշադրություն դարձնել: Ղեկավար
նշանակել:
Գլուխ դնելու տեղ չկա — Ապաստւսնե-
լու, օթևանելու, հանգստանալու
տեղ չկա:
Գլուխը ետ դնել — Կյանքը չխնայել մեկին,
իր անձը զոհաբերել մեկի
կամ մի բանի համար:
Գլուխը լցնել — Աովորեցնել, ուսուցանել:
Մեկին համոզելով’ ուրիշի դեմ
լարել:
Գլուխը խոնարհ — Հնազանդ, հեզ:
Գլուխը ծանր պահել — Լուրջ լինել,
չթեթևանալ, հավասարակշռված
լինել:
Գլուխը կացնի տակ դնել — Իր կյանքը
վտանգի տակ դնել, իրեն զոհաբերել:
Գլուխը կախ — Ամոթահար, հեզ: Իր
գործով տարված:
Գլուխ կոտրել — Շատ չարչարվել, մի
բանի ձգտել:
Գլուխը կորցնել — Շփոթվել, խուճապի
մատնվել, խելքը թռցնել:
Գլուխը հաստ — Բթամիտ, ապուշ:
Գլուխը ղալմաղալի տակ դնել — Իր
անդորրությունը խախտել, ավելորդ
նեղություն քաշել:
Գլուխը մոլորել — Գլուխը կորցնել:
Գլուխը մտնել — Մի բան դժվարությամբ
հասկանալ, ըմբռնել:
Գլուխը յուղել ֊Քաղցր խոսքերով շոյելով,
հորդորելով համոզել, խաբել:
Գլուխը յուղոտվել — Բարեկեցիկ կյանքի
հասնել, բախտավոր կյանք
վայելել:

321 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ  էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գլուխը շատ բան տեսնել — Կյանքում
շատ բաների հանդիպել, գլխով
շատ բան անցնել:
Գլուխը շոյել — Համոզել, գովելով խաբել:
Գգվել, գուրգուրել:
Գլուխը շրջել (գլուխը շուռ տալ) —
Ուշադրության չարժանացնել,
ուշադրություն չդարձնել, արհամարհել:
Գլուխը ո՞ր քարին տալ — Դժվար կացության
մեջ անելը չիմանալ,
չկողմնորոշվել:
Գլուխը չոր քարին դնել — Տանջանք,
չարչարանք կրել, տառապել, չարչարվել:
Գլուխը չոր քարին մնալ — Անտուն,
անօթևան, անապահով լինել:
Գլուխը պայթեցնել — Մի բանի մասին
շատ մտածել, շատ տանջվել:
Գլուխը պ ա տ եպ ա տ տալ — Որևէ գործ
հաջողեցնելու համար չարչարվել,
այս ու այն կողմ ընկնել:
Գլուխը պրծացնել — Գլուխն ազատել,
վտանգից մի կերպ փրկվել:
Գլուխը սխտորել — Սպանել, անհետ
կորցնել:
Գլուխը վայր (վեր) դնել — Քնել,
հանգստանալ:
Գլուխը վրան — Զգոն, զգաստ լինել,
ուշքը վրան լինել:
Գլուխը տանել — Ձանձրացնել, տհաճություն
պատճառել:
Գլուխը տանել-բերել ֊Գլուխը շարժելով
տարակուսանք, դժկամություն,
ափսոսանք կամ անհամաձայնություն
արտահայտել:
Գլուխը ցավի տակ դնել — Նեղություն
քաշել, չարչարվել, փորձանքի ենթարկվել,
իրեն վտանգել:
Գլուխը ուտել — Մահվան պատճառ
դառնալ, սպանել:
Գլուխը փորձանք բերել — Իրեն դժվարության,
նեղության մեջ դնել:
Գլուխը փչել — Գովեստներով, խոստումներով
և այլ միջոցներով համոզել,
համաձայնեցնել:
Գլուխը քամի մտնել — Անհեթեթ, տարօրինակ
մտադրությամբ օժտվել:
Գլուխը քարին տալ (զարկել) — Անելանելի
վիճակի մեջ ընկնել, դեսուդեն
ընկնել:
Գլուխը քարը — Ինչ ուզում է թող լինի,
թող կորչի, ինչ եղել է, եղել է:
Գլուխ թափել — Մեկից կամ մի բանից
ազատվել:
Գլուխ կանգնել — Գլխավոր, ղեկավար
դառնալ, տնօրինել:
Գլուխ հանել ֊Հասկանալ, կողմնորոշ-
վել, հաջողեցնել:
Գլուխն ազատել — Մի կերպ փրկվել,
մի վտանգավոր բանից մի կերպ
ազատվել:
Գլուխն արդուկել — Համոզելով խա-
բել:
Գլուխ չգալ — Մի գործ չհաջողվել, անհաջողության
մատնել, չիրագործվել:
Գլուխ չկա — Տրամադրություն չկա, •
տրամադրություն չունենալ:
Գլուխ չունենալ — Տրամադրություն
ցանկություն չունենալ (կատարելու),
այդ բնագավառից բան չհասկանալ,
չսիրել:
Գլուխ պահել — Ծուլություն անել: Մի
կերպ ապրել:
Գլուխ տալ — Հարգանք մատուցել,
բարևել, ողջունել:
Գլուխս խ ե՞լք ես թողել — Գլուխս
խառն է, շփոթված եմ, ինչ անելս
չգիտեմ:
Գլուխ տանել — Ձանձրացնել:
Գլուխ ցավեցնել — Երկարաբանությամբ
ձանձրացնել, գլուխը տանել,
գլխացավանք պատճառել:
Չարչարվել, նեղություն կրել, լարված
և երկար մտածել (մի բանի
մասին):

322 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գլուխ ունենալ — Խելոք, գիտուն, հասկացող
լինել: Հնարավորություն,
ցանկություն չունենալ (ունենալ):
Գլխավոր ունենալ:
Գլուխը քորելու ժամանակ չունենալ
— Չափազանց զբաղված լինել:
Գնալ-գալ ունենալ — Այցելել, հաճախել,
այցելություն կատարել:
Գները ուռճացնել — Բարձր գին սահմանել:
Գոգի քարը թափել — Վատ մտադրությունից
հետ կանգնել, չհամառել,
հանգստանալ, զիջել:
Գոգին նստել, մորուքը փետել — Մեկին
սիրելի դառնալով, նրա շնորհիվ
ապրելով նրան վնասել:
Գոտին լայն կապել — Շռայլ ապրել:
Գոտին ձգել — Կիսաքաղց, աղքատ
ապրել:
Գոտին պնդացնել — Կուշտ ուտել:
Գոտկից կախ ընկնել — Աղաչել, թախանձել
(պնդերեսությամբ, ստորանալով):
Գորդյան հանգույց — Դժվար լուծելի,
կնճռոտ խնդիր գործ:
Գորդյան հանգույցը լուծել — Լուծել
դժվար, խճճված խնդիրը, գործը:
Գործ բանալ — Դատի տալ, դատական
գործ սկսել: Զբաղմունք, աշխատանք
ստեղծել:
Գործ դրստել — Որևէ գործ ւսպօրինի
ճանապարհով լուծել:
Գործը գլուխ բերել — Գործը հաջողեցնել:
Գործը գլուխ գալ — Գործը հաջողվել:
Գործը գցել մեկի վրա -Իրեն վերաբերող
գործերը իրենից հեռացնել,
ուրիշին թողնել:
Գործը երեսի վրա թողնել — Իր գործով
չզբաղվել, գործը կիսատ վիճակի
մեջ թողնել:
Գործը ձա խ գնալ — Անհաջողության
մատնվել, գործը ձախողվել:
Գործը մեկին ընկնել — Որևէ գործի
հարցի լուծումը մեկից կախված
լինել:
Գործը վատ տեղ մթնել — Որևէ ձեռնարկում
անհաջողությամբ
ավարտ(վ)ել, վատ վախճան ունենալ:
Գործը քնեցնել — Գործին ընթացք
չտալ, գործի ընթացքը ձգձգել:
Գործիդ անունը ի՞նչ է — Գործդ այդ է,
ուրիշ գործ չունե՞ս (նախատական):
Գործի դնել — Մեկին աշխատանքի տեղավորել,
մեկին որևէ գործ տալ
կաւոարելու:
Գործի ձեռք զարկել — Որևէ աշխատանք
ձեռնարկել, սկսել:
Գործի մարդ — Գործունյա աշխատող,
գործնական մարդ:
Գործի մեջ մատը խառը լինել — Գործին^
սովորաբար չար գործին
մասնակից լինել:
Գործին նայել — Իր գործով զբաղվել:
Գործիք դառնալ մեկի ձեռքին — Մեկի
կամակատարը դառնալ:
Գործ չունենալ — Չվերաբերվել (իրեն),
հարաբերության մեջ չմտնել:
Գորտի արյուն ունեցող — Աառնարյուն
(մարդ):
Գրասենյակի մուկ (արհամարհական)
— Բյուրոկրատ, ձևամոլ,
ձևապաշտ (ծառայող):
Գրի մի երեսը կարդալ — Հարցին միակողմանի
ոչ խորը մոտենալ, հարցին
բազմակողմանի չմոտենալ:
Գրողը քեզ հետ — Ինչ ուզում ես արա,
ինչ ուզում է թող լինի, ինձ չի վերաբերում:
Գրողի ծոցը գնալ — Անեծք սատանայի
մոտ գնալ, չարաչար մեռնել,
դժոխք գնալ:
Գըիչը վայր դնել — Ատեղծագործելը
դադարեցնել:
Գրողի ծոցը ուղարկել — Ոչնչացնել,
սպանել, ասպարեզից հեռացնել:

323 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 2300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Գրչի մեկ հարվածով — Առանց երկար
կշռադատելու հետևանքների մասին,
միանգամից, հապճեպ:
Գրչի մշակ — Գրող:
Գրպանր դատարկ — Դրամ չունեցող,
աղքատ:
Գրպանր լայն բաց անել — Մեկի համար
ոչինչ չխնայել, շռայլորեն
ծախսել:
Գրպանը մտնել — Գրպանից գողություն
կատարել:
Գրպանին դիպչել — Մեկի շահին դիպչել:
Գրպանում մկներ խաղալ — Փող չունենալ:
Գրպանը ծակ — Առատորեն շռայլորեն
ծախսող, վատնող: Դրամ չունեցող:
Գրքերի մեջ թաղվել — Շատ կարդալ,
տարվել ընթերցանությամբ:
Գույները խտացնել — Չափազանցությունների
մեջ ընկնել, որևէ բան
պատմելիս ուռճացնել:
Գույնը գցել — Խունանալ, գունաթափվել:
Գունատվել, սփրթնել:
Գույնը թռչել — Խիստ հուզմունքից,
վախից գունատվել:
Գույնը պատի ծեփ դառնալ ֊Վախից
սփրթնել, գունատվել:
Գույնը տեղը գալ — Երեսի նախկին
գույնը վերստանալ, հուզմունքն
անցնել:
Գույն տալ, գույն առնել — Խիստ հուզմունքից,
վախից կամ ամոթից
երեսի գույնը փոխել:
Գույնը տեղը չլինել — Տկար, վատա-
ռողջ լինել:
Գույնը փոխել — Քաղաքական ուրիշ
համոզմունքի դառնալ, համոզմունքները
փոխել:
Դ
Դադար տալ ֊Վերջացնել, վերջ տալ:
Դամարը բռնել (մտնել) — Մեկի թույլ
կողմից օգտվելով’ նրա բարի
տրամադրությունն օգտագործել:
Դամ պահել ֊Նվազողին կամ երգողին
ձայնակցեր
Դամոկլյան սուր — Մարդու գլխին
կախված վերահաս, մշտապես
սպառնացող վտանգ:
Դանակ խփ ես’ արյուն չի գա — Մի բանի
համար կամ որևէ պատճառով
չափազանց տխրել սուգ պահել,
վատ տրամադրության մեջ լինել:
Աաստիկ վիրավորված լինել:
Դանակը ոսկորին հասնել — Համբերությունը
սպառվել, այլևս չկարողանալ
դիմանալ:
Դանակի պես կտրել — Կտրականապես
մերժել, կտրուկ պատասխան տալ:
Դանակի տակ ընկնել — Վիրահատու-
թյան ենթարկվել:
Դանայան նվեր — Դավադրական նպատակով
տրվող նվեր (ըստ ավանդության’
տրոյական պատերազմի
ժամանակ դանայացիները (հույները)
կառուցում են փայտե ձի’
թողնելով տրոյացիներին նվեր,
որն էլ դառնում է նրանց կործանման
պատճառը):
Դանայան տակառ (աշխատանք) —
Անտակ ւոակառ, չլցվող, տակը
ծակ: Ապարդույն, աննպատակ
աշխատանք:
Դանթեւսկան դ ժ ոխ ք — Տանջանք,
ցավ: Աարսափելի տանջանքներով
կյանք:
Դառը բաժակը լցվել — Համբերությունից
դուրս գալ, վիշտն այլևս չկարողանալ
տանել:
Դառը բաժակը մինչև հատակը խմել
— Աաստիկ տառապանքներ կրել:

324 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 300-324 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Դառը դատել — Դժվար աշխատանք
կատարել, արյուն-քրտինք թափել:
Դառը պտուղներ ճաշակել — Գործած
սխալների ծանր հետևանքները
զգալ:
Դառն ու դատարկ ■ Դատարկաձեռն,
ձեռնունայն, առանց որևէ արդյունքի:
Դառնության բաժակը լցվել — Վիշտը
դառնությունն այլևս չկարողանալ
տանել:

Դառնությունը թափել ■ Մաղձը, զայրույթը
թափել, բարկանալ:
Դաս առնել (վերցնել) — Փորձ ձեռք բերել,
սովորել:
Դաս տալ — Պատժել (ծեծելով): Իր կենսափորձը
հաղորդել:
Դաս քաղել — Խրատ առնել, խրատվել,
օրինակ վերցնել:
Դավ դնել (նյութել) — Դավադրել, դավադրություն
կազմակերպել:
Դատաստան տեսնել — Խիստ պատժել:
Դատարկ գլուխ — Դատարկագլուխ,
հիմար, ապուշ, տխմար:
Դատարկ-դատարկ դուրս տալ — Հի-
մար-հիմար խոսել, անմիտ բաներ
ասել, զրախոսել:
Դատարկ կարաս — Դատարկամիտ,
դատարկախոս:
Դատարկ ման գալ • Անգործ, պա-
րապ-սարապ թափառել, որևէ
գործով չզբաղվել:
Դատարկ նստել — Ձեռնունայն մնալ,
զուրկ մնալ:
Դատարկ ձեռքով — Առանց նվերի,
առանց փողի:
Դատարկ տակառ — Անբովանդակ,
անարժեք, պոռոտախոս, մեծաբերան
մարդ:
Դարդերն իրար տալ — Դին դարդերը
վշտերը հիշեցնել:
Դարդը լալ — Վշտանալ, վշտի համար
լալ, ողբալ: Մտահոգվել մեկի
հարցով, ծանր վիճակով:
Դարդին դարման անել — Մեկի վիշտը
փարատել, ամոքել, օգնել, նրան
հանել ծանր վիճակից:
Դարմանը քամուն տալ — Գործը բաց
անել, մեկին դիմակազերծ անել:
Դարմանի տակի ջուր — Շատ խորամանկ,
ծածկամիտ, արտաքուստ
բարի’ ներքուստ վտանգավոր
մարդ:
Դափնիների վրա հանգստանալ —
Ձեռք բերված հաջողություններով
բավարարվել անգործության
մատնվել:
Դափնիներ շնորհել — Մեկին փառք ու
պատիվ տալ, հաղթողին մեծարել:
Դափնիներ վաստակել — Հեղինակություն,
փառք ձեռք բերել:
Դդում(ի) գլուխ — Հիմար, դատարկա-
գլուխ:
Դեզի մեջ ասեղ փնտրել — Անհույս
գործ ձեռնարկել, ապարդյուն
չարչարվել:
Դելփյան (դելֆյան) պ ա տգամախ ոս
— Ապագան գուշակող, գուշակություն
անող:
Դեմ առնել • Մի արգելքի հանդիպելով
կանգ առնել:
Դեմը առնել’ բռնել — Արգելք դնել,
կանխել:
Դեմ(ը) դուրս գալ — Ընդդիմանալ, հակառակվել:
Ընդառաջ գնալ:
Դեմ ընկնել — Մտահոգվել: Դժվարության
հանդիպել, դեմ առնել:
Դեմ կանգնել — Հակառակ կանգնել,
հակադրվել, դիմադրվել:
Դեմ տալ ■ Հեն(վ)ել, կռթնել: Դեմ անել:
Դիմացը բռնել:
Դեմոսթենեսի ճառ — Հռետորության
մեջ բարձրագույն վարպետություն
և տաղանդ ցուցաբերող
մարդու արտասանած ճառ:
Դեմ տալ պատին — Անելանելի վիճակի
մեջ գցել, ստիպել, հարկադրել:

325 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Դեմքը բացվել — Զվարթանալ, ուրախանալ,
ուրախ տրամադրվել:
Դեմքը թթվա ծ — Մռայլ, տխուր:
Դեմքը թթվեցնել — Մռայլվել, խոժոռվել:
Դեմքը կորցնել — Ինքնուրույնություն
չունենալ, նկատելի չլինել:
Դեպքի բերումով — Հանգամանքների
բերումով:
Դեպքից դեպք — Հազվադեպ, ոչ միշտ,
սակավ, քիչ անգամ:
Դեռ շա տ հաց ու պանիր պիտի
ուտես — Դեռևս տհաս ես, շատ
ժամանակ է պետք, որպեսզի
փորձ ձեռք բերես, հմտանաս:
Դես ու դեն ընկնել — Աննպատակ թափառել:
Սրան-նրան դիմել:
Դերասանություն անել — Ձևացնել,
կեղծել:
Դեր չխաղալ — Որևէ նշանակություն
չունենալ:
Դժոխքի բաժին ■ Դժոխքին արժանի,
ստոր:
Դիակի վրայով — Կյանքի գնով արգելել
մի վատ գործի կատարումը:
Դժոխքի շուն — Անպիտան, ստոր, սրիկա:
Դիմակազերծ անել — Դիմակը պատ-
ռել, իսկական էությունը ի հայտ
բերել, մերկացնել:
Դիմակը պատռել — Կեղծիքը բւսցա-
հայտել, մեկի էությունը մերկացնել,
մեկին դիմակազերծ անել:
Դիվանագիտական պ ա տ ա սխ ա ն ■
Խուսափողական պատասխան:
Դիրք գրավել — Հասարակության մեջ
տեղ դիրք ունենալ: Դիրքավորվել:
Դիտողի դերում լինել ‘ հանդես գալ —
Պասիվ դիրք ընդունել, որևէ բանի
չմասնակցել:
Դիրքերը զիջել — Տեղի տալ, զիջել:
Դողը սիրտը մտնել — Աաստիկ վախենալ,
սարսափել:
Դոն Քիշոտ — Կյանքից կտրված,
երևակայող, երազող մարդ, արկածախնդիր,
անհեռատես, ծիծաղելի
վիճակի մեջ գտնվող մարդ:
(Իսպանացի մեծ գրող Մ. Աերվան-
տեսի վեպի գլխավոր հերոսի
անունից):
Դպրոց անցնել — Փորձառություն ձեռք
բերել:
Դռանդ շունն էլ պիտի սիրուն լինի •
Ամեն բան գեղեցկություն է սիրում,
գեղեցկությունը հաճելի է
բոլորին:
Դռանը կապելու շուն — Արհամարհանքի,
ամենաստոր ծառայության
արժանի, ստոր պարտականություններ
կատարող:
Դռանը չոքել — Մեկին որևէ դժբախտ
դեպք պատահել, անակնկալ վրա
հասնել:
Դռի-դռի ածել կամ խաղացնել —
Խաբխբել, չարչարել, նեղել, հոգին
հանել:
Դռները ծեծել — Խնդիրքով շատ տեղեր
դիմել, բողոքել:
Դռները մաշել — Շատերին և հաճախակի
դիմել խնդրել:
Դռնից դուրս անես, լուսամուտիդ
կմտնի — Աներես է, համառ է, տնից
ոչ մի կերպ դուրս չի գա:
Դրախտում ստվեր տեսնել — Ձգտել
ամենքի մեջ թերություններ տեսնել:
Դրակոնյան օրենք — Խիստ դաժան,
բարբարոսական օրենքներ:
Դրսից հայելի, ներսից ածելի (դրսից
հրեշտակ, ներսից սատանա) ֊
Արտաքնապես իրեն ազնիվ ցույց
տվող, բայց իրականում նենգ,
վնասակար, խորամանկ մարդ:
Դու ես, որ կաս — Միակն ես, ամենազոր
ես:
Դուդուկի տակ պարել — Մեկի թելադրանքով
գործել:

326 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Դու ինձ մի աչքո՞վ ես նայում — Ինձ
անշնորհք, տկար մա՞րդ ես կարծում:
Դու մի ասա — Բանից պարզվում է,
իմացածին հակառակ, մինչդեռ ես
չգիտեի:
Դունչը կա պ ա ծ մոզի — Դատարկ
մարդ:
Դունչը քարին դիպչել — Անհաջողության
հանդիպել, գործերը ձախողվել:
Դուռ գտնել — Մի ելք գտնել:
Դուռը երեսին ետ դնել (ծածկել, փա կել)
— Տ անից դուրս անել, չընդունել,
վռնդել:
Դուռը կտրել — Որևէ պահանջով ներկայանալ:
Դու ո՞ւմ շունն ես — Արհամարհական
ինչպե՞ս ես համարձակվում, դու
ո՞վ ես:

Ե
Եգիպտական առեղծված (հանելուկ)
— Անվերծանելի, անհասկանալի
բան:
Եգիպտական պա տիժ — Ծանր, անտանելի
պատիժ:
Եդեմական դրախտ — Ադամի և Եվայի
ապրած վայրը: Երջանիկ կյանք,
բարեկեցություն:
Եդեմական խնձոր — Գայթակղության
պատճառ առիթ: Ըստ առասպելի
այն խնձորը, որը երբ Ադամը կերավ,
արտաքսվեց դրախտից:
Եզան պես աշխատել — Առանց հոգնելու
շատ աշխատել:
Եզան պես համառել — Իր ասածից
չհրաժարվել, իր ասածը պնդել,
կամակոր լինել:
Եզան տակ հորթ փնտրել — Մի ամե-
նաչնչին բան փնտրել մեկին բամբասելու,
զրպարտելու կամ մեղադրելու:
Բծախնդիր լինել:

Եզոպոսյան լեզու — Այլաբանական լեզու,
իր մտքերը սքողված արտահայտելու
եղանակ, առակների միջոցով
թերությունների մասին խոսել:
Եթե պատը կլսի’ նա էլ կլսի — Բոլորովին
չի լսում, ոչ մեկի խոսքին ուշադրություն
չի դարձնում, կամակոր
մարդ է:
Եկած ճամփան մոռանալ — Շվարել,
մոլորվել, գլուխը կորցնել: Վատ
վիճակի մեջ ընկնել:
Եղջյուրները կոտրել — Մեկին սանձել,
համառությունը կոտրել, զսպել:
Եղջյուրները ցույց տալ — Ուժով
սպառնալ:
Եղ ու մեղր դառնալ — Հաշտվել, մտերմանալ,
իրար հետ խաղաղ լինել:
եղունգը չարժի — Չնչին է, ցածր է որևէ
մեկից:
Եղունգը մսից չես բաժանի • Հարազատներին
իրարից չես բաժանի:
Եղունգի չափ — Շատ փոքր, չնչին,
շատ քիչ:
Եղունգի վրա գրել — Պարտքից հրաժարվել,
պարտքն ուրանալ:
Եղունգները կրծել — Զղջալ, ափսոսալ:
եղունգների միսն ուտել — Չարաչար
տանջվել, չարչարվել:
Ես եմ, որ կամ — Մեծամտանալու, գոռոզանալու
արտահայտություն,
քիթը բարձր պահել:
Ես ո՞ր ջուրն ընկնեմ — Ես ի՞նչ անեմ,
չեմ իմանում անելիքս, անելանելի
վիճակի մեջ եմ:
ես տերը չեմ — Ես այդ գործին չեմ
խառնվի, պատասխանատվությունը
ինձ վրա չեմ վերցնի:
Ես քեզ ցույց կտամ — Մեկին մի բանով
սպառնալ:
Ես քո շունն եմ — Մեկին շատ նվիրված
և հպատակ լինել (ստորացուցիչ
արտահայտություն):

327 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Եվայի աղջիկ — Ավելորդ հետաքրքրասիրությամբ
տառապող կին: Կին,
աղջիկ:
Եվայի զգեստով — Մերկ:
Եվ ևս անել — Յուրացնել, սեփականել
(անօրեն ճանապարհով): Մեջտեղից
վերացնել, սպանել:
Ետևից ընկնել — Հետապնդել, հալածել:
Աիրային նպատակով հետապնդել:
Ետևից խոսել — Բամբասել, չարախո-
սել (մեկի բացակայությամբ):
Ետևիցդ ո՞վ է վազում — Ինչո՞ւ ես
շտապում, մի շտապիր:
Ետ ընկած — Հետամնաց, անուշադրու-
թյան մատնված:
ետին միտք — Թաքնված մտադրություն,
գաղտնի դիտավորություն:
Ետ կանգնել — Պայմանից, ասածից,
որևէ մտադրությունից հրաժարվել:
Ետ վարժվել (սովորել) — Մի բանի
նկատմամբ խորթանալ:
Երազներով ապրել — Տարվել սին հույսերով,
երևակայությամբ:
Երազում էլ չտեսնել — Երբեք, բոլորովին
չտեսնել:
Երակների մեջ արյունը սառչել —
Սաստիկ վախենալ:
Երակ ունենալ — Մի ծալքը պակաս լինել,
որոշ թուլություն ունենալ,
դյուրագրգիռ լինել, հավասարակշռված
չլինել:
Երգը երգված է — Մեկի բանը վերջացած
է, ոչինչ չի կարող այլևս փոխել
նրա վիճակը:
Երեխա բաների ետևից ընկնել — Իր
տարիքին անհամապատասխան
գործով զբաղվել:
Երեկվա կերածը մոռանալ — Չհիշել,
հիշողությունից թույլ լինել:
Երես առած — Լկտի, լպիրշ, աներես:
Երես առ երես — Իրար դեմ դիմաց,
առերեսելով, առանց վկաների
կամ կողմնակի մարդկանց:
Երես առնել — Իր չափը կորցնել, աներես
դառնալ, լպիրշանալ, լկտիանալ:
Երես դարձնել — Արհամարհել, անու-
շադրության մատնել, խուսափել,
մոռացության տալ:
Երես թեքել — Արհամարհել, անուշադ-
րության մատնել, չտեսնելու տալ:
երեսը բացվել — Համարձակ դառնալ:
Կայտառանալ, թարմանալ:
Երեսը բռնել — Համարձակվել, համարձակություն
ձեռք բերել, չամաչել
մի բան ասելու’ խնդրելու:
Երեսը գետին քսել — Ստորանալ,
նվաստանալ:
Երեսը գնալ — Մեկին մի խնդրով դիմել:
Երեսը գոմշի կաշի անել — Չամաչել,
ամոթի զգացում չունենալ:
Երեսը դեմ անել — Պնդերեսությամբ,
առանց ամաչելու պնդել, պահանջել,
խնդրել, աներեսություն անել:
Երեսը թթվեցնել — Դժգոհություն արտահայտել,
դժգոհել, նեղացած
լինել, քիթը կախել:
Երեսը թուք ու մուր բերել — Անպատվություն
բերել, անպատվել,
անարգել:
Երեսին թքում են, ասում է’ անձրև է
գալիս — Ամոթի զգացում չունի,
անամոթ մեկն է:
Երեսը լվանալ — Մեկին անպատվել,
անարգել:
երեսը կախ — Տխուր, դժգոհ, դառնացած
դեմքով:
Երեսը ճերմակ — Պարզերես, գործը
հաջողությամբ գլուխ բերած,
պարսավանքի արժանի ոչ մի բան
չարած:
Երեսը մաքուր — Անաղարտ, պարզերես,
չապականված, երեսը բաց:
Երեսը մրել — Մեկին անպատվել, խայտառակ
անել:
Երեսը շրջել — Երես դարձնել, անու-
շադրության մատնել, հանդիպելիս
խուսափել, չխոսել, մերժել:

328 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Երեսը չբռնել — Ամաչել մի բան խնդրելու:
Երեսը պահել — Մեկի վրա հույս ունենալ,
ակնկալել, մեկին ապավինել:
Ակնապիշ նայել, հետևել:
Երեսը պա տռած — Շատ համարձակ,
լկտի, լպիրշ, անամոթ, անպատկառ:
Երեսը պարզ անել — Մեկի հույսը արդարացնել,
մի գործը լավ անել:
Երեսը պինդ — Համառ, անամոթ, պնդերես:
Երեսը փափուկ — Բոլորին ընդառաջող,
ուրիշների խնդիրքը չմերժող,
զիջող:
Երես թռչել — Հակադրվել, վիճել իրենից
մեծի հետ:
Երեսի զոռով — Պնդերեսորեն, աներեսաբար:
երեսի կաշին հաստ — Ինքնասիրությունից
զուրկ, ամոթի զգացում
չունեցող:
Երեսի մեռոնը թափվել — Ամոթը,
պատկառանքը կորցնել, երեսին
մեռոն չմնալ:
Երեսին ասել — Առանց քաշվելու դիմա-
ցինի արատներն ասել:
Երեսին աբուռ չկա — Անպատկառ է,
պատվի զգացում չունի:
երեսին թքել — Արհամարհել, անպատվել:
Երեսին որ թուր բռնես’ երեսը չի թեքի
— Անվախ, աներկյուղ է, կտրիճ,
քաջ է:
Եըեսին նայել չի լինում — Շատ նիհար
է: Չափազանց բարկացած է:
Երեսին ցեխ քսել — Անպատվել, անարգել,
պարսավել:
Երեսի վրա ընկած — Անուշադրության
մատնված, մոռացված, բարձիթողի
արված:
երեսի վրա թողնել — Որևէ բան անու-
շադրության մատնել:
Երեսից գցել — Անուշադրության մատնել,
լքել:
երեսից ժանգ թափվել — Դեմքը մռայլվել,
խոժոռվել, դեմքի արտահայտությունը
խիստ լինել, անտրամադիր
լինել:
Երեսից կախվել — Թախանձագին
խնդրել:
Երեսից որ ճանճ ընկնի, հազար
կտոր կդառնա — Ասվում է դաժան,
խստաշունչ, մռայլ մարդու
մասին:
Երեսից քահանա, տակից սատանա —
Արտաքնապես իրեն ազնիվ ցույց
տվող, բայց ներքուստ, իրականում
չար, նենգ, վնասակար մարդ:
Երեսի քողը պատռել — Անամոթ, անպարկեշտ:
Երեսի քրտինքով — Մեծագույն ջանքերով’
լարվածությամբ, մեծ ճիգ թափելով:
երես ծռել — Նվաստանալով խնդրել:
Երեսով(ը) տալ — Յանդիմանելով հիշեցնել:
երեսին խփել:
Երես տալ — Մեկին շատ սիրելուց քմահաճ,
կամակոր դարձնել:
Երևան գալ — Բացահայտվել, հայտնը-
վել:
Երեք ծառերի արանքում մոլորվել —
Չկարողանալ կողմնորոշվել:
Երկաթե կրունկ — Բռնություն, բռնապետություն:
Երկաթը տաք-տաք ծեծել — Ակսած
գործը առանց հապաղելու շարունակել
ավարտել, հարմար առիթը
բաց չթողնել:
երկար չվան անել — Խոսքը, գործը երկարացնել,
շատ խոսել:
երկար ու բարակ խոսել — Մանրամասն,
հանգամանալից խոսել,
շատախոսել:
Երկար լեզու ունենալ — Իրավասու լինել
մեծ-մեծ խոսելու, հպարտանալու,
ոչ ոքից չվախենալու:

329 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Երկինք բարձրացնել ■ Չափից դուրս
գովել, գովերգել:
երկինք-գետին իրար անցնել (խառ-
նըվել) — Տակնուվրա լինել ամեն
ինչ, մեծ խառնաշփոթություն
առաջ գալ:
Երկինքը գլխին մթնել — Մեծ աղետի
ենթարկվել, սարսափահար լինել:
Երկինքը գլխին փուլ գալ ■ Դժբախտության
հանդիպել:
Երկնային մանանա — Հազվագյուտ
ուտելիք, խիստ ցանկալի բան
(ըստ Աստվածաշնչի երկնքից
հրեաների համար իջած սնունդ):
Երկնային պ ա տ իժ (պատուհաս) —
Բնության արհավիրք, մեծ չարիք,
ավերածություն:
Երկնքի ու երկրի միջև սավառնել —
Երևակայական, երազային վիճակում
լինել:
Երկնքից աստղեր վեր բերել — Շատ
հնարագետ, իմաստուն լինել,
հրաշք գործել, որևէ անհնար բան
կատարել:
Երկնքից աստված էլ որ գա — Ոչ մի
դեպքում, ինչ էլ որ լինի ոչ:
երկու դռան հաչող — Միաժամանակ
երկուսի համար ծառայող, երկուսի
շահերը պաշտպանող, երկու
տիրոջ ծառա:
Երկու երանին մի տեղ չլինել — Բոլոր
լավ հատկանիշները կամ բաները
միասին չլինել:
Երկու խոսքի լինել — Կեղծավոր, երկդիմի
լինել:
Երկու խոսքով — Համառոտ կերպով:
Երկու կրակի մեջ ընկնել — Անելանելի
դրության մեջ լինել, փորձանքի
մեջ ընկնել:
Երկուսի մեջ սև կատու անցնել —
Միմյանց դեմ լարվել, իրարից
խռովել, գժտվել:
Երկուսի ջուրը մի առվով չի գնում —
Իրար հետ համերաշխ չեն կարող
լինել:
Երկուսն էլ մի սանրի կտավ են — Բնավորությամբ,
էությամբ նույնն են:
Երկու ոտքը մի ամանի մեջ դնել —
Ասածը պնդել, համառել, պահանջել:
Երկու ոտքով ցեխն ընկնել — Անելանելի
դրության մեջ ընկնել:
Երկու սրի արանքում — Անելանելի վիճակ’
մահվան վտանգի առաջ:
Երկու տիրոջ ծառա — Գլխին երկու
տեր ունեցող:
Երջանիկ աստղի տակ ծնվել — Հաջողության
հանդիպել, բախտավոր
լինել:
Եփած հավի ծիծաղը կգա — Հիմար-
հիմար, անմիտ բաներ ես ասում:
Եփող-թափող — Տնային զանազան
բաներ կատարող, աշխատասեր:

Զ
Զահլան գնալ — Խիստ ձանձրանալ,
շատ հոգնել:
Զահլա չունենալ — ժամանակ, տրամադրություն
չունենալ:
Զանց անել — Անուշադիր թողնելով մի
բան մոտովն անցնել, անուշադ-
րության մատնել:
Զանց առնել — Անուշադրության մատնել:
Զարմանքը շարժել — Ապշեցնել:
Զարզանդը գալ — Խիստ վախենալ,
զարհուրել:
Զենքի դիմել — Կռվի դուրս գալ:
Զենքը ձեռքին — Զինված:
Զենք(եր)ը վայր դնել — Հանձնվել,
պարտվել:
Զրոյի հավասարեցնել — Ոչնչացնել,
արժեզրկել:
Զուռնա-դհոլ զարկել — Հռչակել,
տարփողել:
Զուռնայի տակ պարել — Ուրիշի խոսքով
շարժվել’ գործել:

330 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

է
էլի Իր Էշը քշել — իր ասածը կամ արածը
շարունակել’ ուշադրություն
չդարձնելով ուրիշի դիտողություններին,
իր խոսքն առաջ տանել:
Էշ արածեցնող — Հիմար, ապուշ:
Էշը կորցնել’ փալանի հետևից ման
գալ — Կարևորից, հիմնականից
զրկվելուց հետո չնչին բաների
մասին մտածել:
Էշը ցեխից հանել — Դժվար կացությունից
հանել, ազատել:
Էշի ականջում քնա ծ — Ապուշ, տխմար,
անտեղյակ (մարդ):
Էշիդ ո՞վ Է չոշ ասում — Ո՞վ Է քեզ խանգարում,
նեղացնում, քեզ ոչ ոք չի
խանգարում, նեղացնում:
Էշի դրա խտ ընկնել — Կերուխումի մեջ
ընկնել, հարբել:
Էշի ցատկին — Երբեք, ոչ մի դեպքում:
Էշի հարսանիք — Խայտառակություն,
փորձանք:
Էշի մարտիրոսություն ■ Աննպատակ,
անիմաստ զոհ, հիմար բանի համար
կյանքը զոհաբերել, կյանքը
տալ:
Էշի մշակ — Իզուր տեղը աշխատող,
ապարդյուն աշխատանք թափող:
Էշին չոշ ասել — Մեկին փոքր չափով
վիրավորել, մեկի խաթրին կպչել:
Էշի տեղ դնել — Հիմար համարելով
բանի տեղ չդնել, արհամարհել,
մարդու տեղ չդնել, մարդ չհամարել:
Էշից վախենալ’ փալանին ծեծել ■
Զայրույթն անմեղ բանի վրա թափել,
ուժը փոքրին պատել:
Էշ կտրել — Շվարել, շվարած ապշած
մնալ:
Էշ ներկող — Խաբեբա, խարդախ:
Էշ ուտել, Էշ մեծանալ — Կոպիտ, անտաշ
դաստիարակություն ստանալ,
ի ծնե կոպիտ, անտաշ լինել:
Էոլյան տավիղ — Քնքուշ լարեր (հունական
դիցաբանության մեջ քա մու
աստված Էոլեի տավիղը, որը
նուրբ հնչյուններ էր արձակում
արևածագին և մեղմիկ զեփյուռի
ժամանակ):
Էս Է որ կա — Այսպես էլ պետք է լինի:
Էս խմորը շատ ջուր կվերցնի — Այս
գործը շատ կծավալվի, դեռ շատ
բաներ կպարզվեն:
Էս ո՞ր խաչից Է — Զարմացական արտահայտություն,
անսպասելի
երևույթ:
Էս ո՞ր քամին Է քեզ բերել — Ասվում է
մեկի պատահաբար, անսպասելի
գալու մասին, ինչպե՞ս պատահեց,
որ եկար:
Էսօր-Էգուց անել — Ձգձգել, զանազան
պատճառներով ուշացնել:
էսօր ես մեռել, թե էգուց — Անսպասելի
ուշաթափվել, անշարժանալ,
անշնչանալ:
էսօր քեֆ չունենալ — Հիվանդ տկար
լինել:
էրվել ‘խորովվել — Այրվել, տանջահար
լինել:
Ը
Ընդհանուր լեզու գտնել — Որևէ հարցի
կապակցությամբ իրար հետ
համաձայնության գալ:
Ընդհանուր հայտարարի բերել —
Տարբերությունները վերացնել:
Ընկած-ելած — Փորձված, կյանքի մեծ
փորձ ունեցող:
Ընդհատակ անցնել — Գաղտնի գործել:
Ընկերովի մահը հարսանիք է — Ոչինչ,
նույնիսկ մահը սարսափելի չէ,
եթե բոլորի հետ է ընկերովի է:
Ընկնող աստղ ■ Փառքից, վայելքից
անկում ապրող, փառքից զրկվող,
մոռացվող:

331 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ընտանիքի գլուխ — Տան տղամարդ:
Ընտրություն չկա — Մի քանի բանի մեջ
ընտրություն անելու հնարավորություն
երկընտրանք չկա,
ստիպված է կատարելու:
Ըստ ամենայնի — Ամեն բանով, բոլոր
կողմերով:
Ըստ արժանվույն — Արժանիքի համեմատ,
համապատասխան չափով:
Ըստ երևույթին — Ինչպես երևում է,
ինչպես թվում է:
Ըստ ի и — Իմ կարծիքով, իմ հւսմոզ-
մամբ:
Ըստ կարգի — Կարգով, շարքով, հերթով,
կարգի համաձայն:
Ըստ կարելվույն — Հնարավորին չափ,
հնարավորության սահմաններում:
Թ
Թագավոր թագա վորաց — Արքայից
արքա:
Թագ ու պսակ — Ամուսնություն: Զարդ,
գլուխգործոց, աչքի ընկնող գեղեցկություն:
Թաթը վրան դնել — Մի բանի տեր դառնալ,
մի բան իրենը համարել,
ուրիշին թույլ չտալ օգտվելու, խլել,
զավթել: ճնշել, հարստահարել:
Թալակն ընկա ծ աղվեսի նման —
Շատ ծեծ ուտել, շատ ծեծվել:
Թախտից գցել — Իշխանությունից
զրկել:
Թակարդը գցել ■ Խորամանկությամբ
մեկին վնասել, ծուղակի մեջ գցել,
հնազանդեցնել գործակից դարձնելու
համար:
Թակարդ(ն) ընկնել — Ծուղակն ընկնել,
բանսարկության, դավադրության
զոհ դառնալ:
Թակարդ լարել — Դավ դնել, որոգայթ
լարել:
Թանաքը չչորացած — Առանց մշակելու,
խմբագրելու, վերանայելու,
ստուգելու:
Թան ընկած մուկ — Ամբողջովին թըրջ-
ված: Ամոթից կուչ եկած, խայտառակված:
Թանին թթու չասել — Մեկին որևէ դիտողություն
չանել, որևէ բանով
չմեղադրել:
Թանկ գնով — Մեծ տանջանքով, զոհաբերություններով:
Թանկից էժան չկա — Ավելի լավ է
թանկ, բայց լավորակ ու դիմացկուն
բան առնել, քան էժան, բայց
վատորակ:
Թանկ ծաքսել — Սեթևեթել, չեմուչում
անել, նազ ծախել, կոտրատվել:
Թանկ նստել — Շատ ծախս պահանջել,
մեծ ծախսերի հետ կապված լինել:
Անախորժ հետևանքներ ունենալ:
Թանկ ու կրակ — Չափազանց թանկ:
Թարս ձի նստել — Հակառակվել, հակառակ
գնալ, կամակորել:
Թարսի նման (պես) — Հակառակ իր .
ցանկությանը:
Թարս վեր կենալ — Բարկացած, անտրամադիր
լինել:
Թարփն ընկնել — Մեկի պատրաստած
որոգայթի մեջ ընկնել:
Թաց աչքի կարոտ — Դժբախտությունից
զերծ:
Թացն ու չորը իրար հետ այրվել — Անմեղը
մեղավորի հետ տուժել:
Թաց տեղ չպառկել — Միշտ իր շահը
նկատի ունենալ, գերադասել,
հաշվենկատ լինել, երբեք չվստահել,
չտուժել:
Թափն ընկնել — եռանդը, ուժը մարել,
թուլանալ:
Թափ տալ ■ Հանդիմանել, նախատել:
Մի բան կորզել, շորթել:
Թաքնված տաղանդ — Ի հայտ չեկած
բնական ձիրք:

332 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Թեթև բարքի տեր — Անբարոյական,
հեշտասեր, թեթևաբարո, վատ
վարքի տեր:
Թեթև ձեռքով — Հետևանքի մասին
առանց երկար մտածելու:
Թելիկ-մելիկ գալ — Կոտրատվել, նազ
անել:
Թելը կտրել — Մի բան ընդհատել:
Թել քա շես’ հազար կարկատա ն
կթափվի ■ Հագի շորերը շատ հին
են, ցնցոտիներ են:
Թեկուզ քարը տրաքվի (ճաքի) — Ինչ
էլ որ լինի:
Թևաթափ անել ■ Մեկին հուսահատեցնել:
Թև առնել — Թևավորվել, ոգևորվել,
նոր ուժ ստանալ, ուրախանալ,
ցնծալ:
Թևավոր խոսք — Դիպուկ արտահայտություն,
ասույթ:
Թևերը թուլանալ — Հուսահատվել,
վհատվել, ընկճվել:
Թևերը ծալած նստել — Անգործ մնալ,
ոչինչ չանել:
Թևեըը քշտել, մեջտեղ մտնել ֊Պատրաստվել
մի գործ անելու:
Թևերի տակ առնել — Հովանավորել,
պաշտպանության տակ վերցնել,
խնամել, պահել:
Թևերի տակ բարձ (ձմերուկ) դնել —
Մին խոստումներով ոգևորել, մեկին
դրդել մի բան անելու: Շողոքորթել:
Թև թևի տալ — Միմյանց թևանցուկ
անել: Միմյանց օգնել, աշխատել:
Թևի տակ մտնել — Մեկի հովանավորության
տակ մտնել:
Թև տալ — Խրախուսել, ոգևորել, համարձակություն
ներշնչել:
Թև ու թիկունք — Ապավեն, հովանավորություն,
նեցուկ:
Թեփշի լիզել — Պնակալիզություն
անել, հացկատակությամբ զբաղվել,
քծնել:
Թզենու տերև — Անամոթ լպիրշ
արարքները կեղծավորությամբ
ծածկելը (Ադամի և Եվայի ամոթը
ծածկող տերև):
Թթու դեմք ընդունել — Նոթերը կիտել,
դեմքը թթվեցնել, բարկանալ:
Թթու դնել — Մի բան երկար պահել,
երևան չհանել, հնացնել: Աղջկան
տանը պահել, ժամանակին չամուսնացնել:
Թթու խ ոսք — Հանդիմանական խոսք,
վիրավորանք:
— Թիկունքային առնետ — Պատերազմի
ժամանակ առաջավոր գծից հեռու’
թիկունքում ծառայող զինվոր,
պատերազմ գնալուց խուսափող:
Թիկունքին կանգնել — Մեկին պաշտպան
կանգնել, օգնել:
Թիկունքից հարվածել — Մտերիմին
անսպասելի և անտեսանելի հար-
վածել:
Թիկունքն ամուր — Հզոր հովանավորություն
ունեցող:
Թիկունք(ը) դարձնել — Փախչել,
փախչելով նահանջել:
Թիփի անել — Աուտ խոսել, փչել:
Թխովի բառ — Շինծու, հնարովի, արհեստական
բառ:
Թղթի վրա մնալ — Ընդունված որոշումը
չիրագործել:
Թմբուկ զարկել — Պարծենալով հռչակել,
լուրը տարածել, մեկին թմբկահարել:
Թշնամու ձեռքը զենք տալ — Որևէ
արարքով նպաստել թշնամու գործողությանը:
Թոզը քամուն տալ — Ոչնչացնել, ջախջախել,
հողմացրիվ անել, խիստ
պատժել:
Թոկը կտրած մոզի — Անկարգապահ,
անզուսպ, խելառ:
Թոկը որտեղից բարակ է, այնտեղից
թող կտրվի — Փույթ չէ, ինչ ուզում
է թող լինի:

333 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Թոկից փ ա խ ա ծ — Սրիկա, (շատ անգամ
բռնված ու դուրս պրծած):
Ապերասան, անիշխանական
(մարդ):
Թոկ չեմ տա, որ խեղդվի — Նույնիսկ
թոկի արժանի չէ, որով խեղդվի:
Թոհ ու բոհ — Քաոս, խառնաշփոթություն:
Թողություն արեք — Ներեցեք, ներողամիտ
եղեք:
Թոնիրն ածես’ շորահոտ չի գա — Չափազանց
աղքատ է, տկլոր է, ոչինչ
չունի հագին:
Թռչունը թռավ — Որսը մեր ձեռքից
խուսափեց, որսը փախցրինք
անզգուշաբար:
Թռչունի թևով — Շատ արագ:
Թռչունի խելք — Ծանծաղամիտ, պակասամիտ:
Թռչունի կաթ — Հազվագյուտ, չճարվող
բան:
Թռչունի պես ապրել — Ազատ, անհոգ
կյանք վարել:
Թռչուն խաղացնել (թռցնել) — Պա-
րապ-սարապ թրև գալ:
Թռչունների արքա — Արծիվ, հավքերի
արքա:
Թրախորով անել — Սրախողխող անել,
սրով սպանել:
Թրև գալ — Աննպատակ թափառել:
Թրերը խաչաձևել — Մենամարտել,
ընդհարվել:
Թրի տակ — Մեկի իշխանության տակ,
ներքո:
Թրի տակով անցնել — Մեկի իշխանությանը
ենթարկվել, հնազանդվել:
Թրջված հավ — Խեղճ ու կրակ, խեղճ
ու անճար մարդ:
Թութակի պես կրկնել — Չհասկանալով
կրկնել, մեխանիկորեն կրկնել:
Թուխս նստել — Տանից երկար ժամանակ
դուրս չգալ: Մի տեղ երկար
ժամանակ նստել:
Թուղթ բանալ (բաց անել) — Գուշակել:
Թուղթ կրծող — Բյուրոկրատ, չինովնիկ:
Գրող, գրական աշխատող:
Թուղթ մրոտող — Անտաղանդ, անշնորհք
բաներ գրող:
Թուղթ չեմ, որ թրջվեմ — Տոկուն, դիմացկուն
եմ, ինձ վնաս չի լինի:
Թույլ բերան — Գաղտնիք չպահող:
Թույլ կողմը — Որևէ մեկի թերությունը,
բնավորության անսովոր, տարօրինակ
գիծը:
Թույնը թափել — Մեկի վրա զայրույթը,
բարկությունը թափել, կատաղել:
Թունավոր լեզու — Չարախոս մարդ,
կծող, խայթող, չար լեզու, օձի լեզու:
Թունդ խ ոսք — Կծու խոսք, հայհոյանք,
նախատինք:
Թուրը կտրել — Իշխանություն ունենալ:
Թուրը պատյանը դնել — Համաձայնության
գալ’ հաշտվել:
Թուր ու թվանք դառնալ — Իրար հետ
սաստիկ թշնամանալ:
Թուքը բերանում չորանալ — Սաստիկ
վախենալ, սարսափահար լինել:
Թուքը կպչել — Սաստիկ ծարավել, բերանը
ցամաքել, չորանալ:
Թուքը կուլ տալ — Ուտելու մեծ ցանկություն
ունենալ, ցանկալի, բայց
իր համար անմատչելի ուտելիքին
նայել:
Թուք ու մուր — Անպատվություն,
անարգանք, պարսավանք:
Թքածը լիզել — Ասածից հետ կանգնել,
նախկին խոսքից հրաժարվել, իր
հրամանը, կարգադրությունը փոխել:
Թքած ունենալ — Բանի տեղ չդնել,
հաշվի չառնել:
Թքել մեկի վրա — Մեկից վերջնականապես
հրաժարվել, խաչ դնել մե-
կի վրա:
Թքես’ գետնին չի ընկնի — Սաստիկ
ցուրտ է:

334 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Թքում ես երեսին, ասում է’ անձրև է
գալիս — Ամոթ’ պատկառանք չունի,
անամոթի մեկն է:
Թքով կպցրած — Ոչ ամուր, խախուտ,
մի կերպ իրար կպցրած:
Թքել մեկի (մի բանի) վրա — Արհամարհել,
բանի տեղ չդնել:
Ժ
ժամանակ գտնել — Հարմար առիթ
գտնել, հարմար պահ ընտրել:
ժամանակը իր գործը կանի — ժամանակի
ընթացքում անհրաժեշտ
փոփոխությունները կկատարվեն:
ժամանակը հղի է — Նորանոր բաներ
են սպասվում:
ժա մանա կը ոսկի է — ժամանակը
չպետք է անտեղի վատնել, ժամանակը
շահավետ պետք է օգտագործել:
ժամանակը չի սպասում — Անհրաժեշտ
է շուտափույթ գործել,
չպետք է հապաղել, ուշացնել:
ժամանակը վերքերը կբուժի — ժամանակի
ընթացքում վիշտն ամոքվում
է:
ժամանակի հետ քայլել — Տվյալ ժամանակի
իրադրությանը պայմաններին
արձագանքել կամ հարմարվել:
ժամանակ կորցնել — Ուշանալ, դանդաղել,
ժամանակն ապարդյուն
վատնել:
ժամանակ շահել — Որևէ երկրորդական
բան առաջ բերելով’ ժամանակը
ձգձգել հետագայում օգտվելու
համար:
ժամանակ սպանել ֊Իզուր ժամանակ
վատնել, ժամանակը ապարդյուն
անցկացնել:
ժա մա վա ճա ռ լինել — ժամանակը
չնչին բաների վրա’ ապարդյուն,
անտեղի վատնել:
ժամերը համրել — Մի ցանկալի բանի
անհամբեր սպասել:
ժամը ժամից անցնել — Ուշանալ, շատ
ժամանակ անցնել:
ժամից ես եմ գալիս, ողորմի Աստվա
ծ դո՞ւ ես ասում — Ասված է մեկի
մասին, որը առանց տեղյակ լինելու
գործի էությանը, վիճում է
այնպիսի բաների մասին, որին դի-
մացինը շատ լավ տեղյակ է:
ժանիքը ցույց տալ — Հոշոտելու պատրաստ
լինել, խիստ դեմք, վերաբերմունք
ցույց տալ: Ատամները
ցույց տալ:
ժողովրդի ձայն — Հասարակական
կարծիք, հանրության ցանկություն’
կարծիք:
Ի
Ի դերև ելնել — Չարդարանալ, չիրականանալ:
Իզն ու թոզը կորչել — Անհետ կորչել,
այլևս չերևալ:
Իծահազ տալ — Կեղծ հազալ:
Ի հայտ բերել — Ասպարեզ հանել:
Ի հեճուկս նրա ֊Նրա կամքի, ցանկության
հակառակ, նրան չարացնելու
համար:
Իմն ինձ հասավ — Համբերությունս հա-
տավ:
Ի մի բերել — Ամբողջացնել, ամփոփել,
հավաքել:
Իմ ինչ բանն է — Իմ գործը չէ, ինձ չի վերաբերում:
Իմ խելքից Է — Ես եմ մեղավոր, պատճառը
ես եմ:
Իմ կարճ խելքով — Իմ համեստ կարծիքով,
ես այդպես եմ կարծում:

335 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Իմ հաշվին — Իմ ծախսով:
Իմն էլ այստեղ էր հատել — Նախասահմանությամբ
ես էլ այս վախճանը
պետք է ունենայի:
Իմ օրում — Իմ կյանքի ընթացքում: Ոչ
մի դեպքում, երբեք:
Ինձ ինչ — Ինձ չի վերաբերում, իմ գործը
չէ:
Ինձ հարցրու — Ամենից լավ ես գիտեմ:
Ինձ նայիր, քեզ խ ղ ճա — Առանց փորձված
մարդու խորհրդի կամ զգու-
շացման չանել մի բան, ինչ ինքն
արել և տուժել է:
Իններորդ ալիք — օովի փոթորկի ժամանակ
ամենաբարձր և ամենավտանգավոր
ալիքը: Որևէ բանի
ահավոր վտանգի կամ ամենաբարձր
վերելքի խորհրդանիշ:
Ինչ ասել կուզի — Անտարակույս, խոսք
չկա, իհարկե, հասկանալի է որ:
Ինչ ասեմ — Այլևս ասելիք չմնաց (գործածվում
է, երբ մեղադրում են մեկին,
որը չնայած խրատներին շարունակում
է իր սխալ ընթացքը):
Ինչ ասես արժե — Ամեն ինչ արժե, հիանալի
է, սքանչելի է, թանկարժեք է:
Ինչ արած — Ոչինչ, վնաս չունի, ստիպված,
հարկադրված, ճարահատյալ:
Ինչ արի-չարի — Որքան չարչարվեցի,
համոզեցի:
Ինչ բերանը գա — Առանց մտածելու
կամ ստուգելու, վայրիվերո,
ափեղցփեղ:
Ինչ գնով լինի — Ամեն կերպ, ամեն տեսակ
զոհողության գնով:
Ի՞նչ ես կորցրել, ինչի՞ ման գալիս —
Ամենամեծ բանը, ամենակարևորը
մոռացել երկրորդական բաների
մասին ես մտածում, միևնույն է’
ոչինչ դուրս չի գա:
Ի՞նչ երեսով — Ամոթ է, ամաչում եմ, կամաչեմ:
Ի՞նչ եմ քաշել — Շատ եմ տանջվել,
տառապել:
Ի՞նչ է մնում — Այլևս ոչինչ չի մնում:
Ի՞նչ է նա իրենից ներկայացնում —
Նա ո՞վ է, ի՞նչ է, ինչացո՞ւ է, նա
իրենից ոչինչ չի ներկայացնում:
Ինչի՞ է նման — Դժգոհություն, անբավականություն
մեկի վատ, անմիտ
արարքի վերաբերյալ: Գեղեցիկ չէ,
տգեղ, անճոռնի է:
Ինչ(ը) ինչոց է — Իրերի վիճակը, իրադրությունը
ինչպես է, բանը ինչումն է:
Ինչի՞ տեղ դնել — Մեկին ցածր համարել,
թերագնահատել, բանի տեղ
չդնել:
Ի՞նչ խա բար է — Այդ ի՞նչ բան է, ինչո՞ւ:
Ինչ խոսել կուզի — Խոսելն ավելորդ է,
առանց խոսելու էլ ամեն ինչ հասկանալի
է:
Ինչ խոսք • Անտարակույս, անպայման,
իհարկե:
Ի՞նչ հողը տամ գլխիս — Հուսահատության
արտահայտություն ի՞նչ
անեմ, ելք չկա, ի՞նչ կարող եմ
անել, չեմ իմանում ինչ անել:
Ի՞նչ միտք ունի — Աննպատակահարմար
է:
Ինչ ներելի է Զևսին, ներելի չէ մահկանացուներին
— Այն, ինչ ներելի
է մեծերին (հզորներին), այդ նույնը
չի կարելի ներել սովորական
մարդկանց:
Ի՞նչն է պակաս — Ոչ մի պակասություն
չունի, ամեն ինչ լավ է տեղին է:
Ի՞նչ պտուղ ես — Դու բոլորովին էլ միամիտ
չես, քո շահը լավ ես հասկանում:
Ինչպես երևում է — Հավանաբար, կարծես
թե, ըստ երևույթին:
Ինչպես ձուկը ջրում — Իրեն ազատ,
անկաշկանդ, լավ զգալ որևէ տեղ:
Ինչպես որոտը պայծառ երկնքում —
Անսպասելիորեն, հանկարծակի:
Ինչպես չէ — Այո, իհարկե, հարկավ:
Ի՞նչ սրտով — Ի՞նչ տրամադրությամբ,
անտրամադիր:

336 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ի՞նչ ցավս է — Իմ պետքը, հոգը չէ, այդ
մասին ես չեմ մտահոգվում:
Ինչքան չլինի — Այսպես թե այնպես,
առնվազն, գոնե, որքան չլինի:
Ինչքան ուզես — Շատ, անթիվ, անհաշիվ:
Ինքն իրեն թանկ ծախել — Ինքն իրեն
բարձր դասել, բոլորից բարձր համարել:
Ինքն իրեն չճանաչել — Զայրույթից
ինքն իրեն կորցնել, խիստ բարկացած
լինել:
Ինքն իրեն ուտել — Զայրանալ, բորբոքվել:
Անհանգստանալ:
Ինքն իր հետ կռիվ տալ — Երկմտանքի
մեջ լինել, երկու հակաոակ մտքերի
մեջ տատանվել:
Ինքն իր ձեռքով կրակն ընկնել — Իր
տարօրինակ բնավորության
պատճառով ինքն էլ տուժել, իր
անելիքը չիմանալ:
Ինքն իր մեջ ամփոփվել — Շրջապւս-
տից, հասարակությունից անջատվել,
մեկուսանալ:
Ինքն իր ոտով — Իր հոժար կամքով,
հոժարակամ:
Ինքս ինձ հարցրի — Սկսեցի ինքս ինձ
մտածել, կշռադատել:
Իշխանություն բանեցնել — Իշխել, ղեկավարել:
Իշխող բարձունքներ — Տիրապետող
ԴԻՐՔ:
Իշտահիդ քա ցա խ — Կտրուկ մերժման,
դառն անհաջողության հանդիպես,
զուր է ակնկալիքդ:
Իշու խելք — Հիմարություն, անխելքություն:
Ի սեր Աստծո — Թախանձանք եթե
Աստված սիրում ես, հանուն Աստծո:
Իսկ և իսկ — ճիշտ, ուղիղ, նույնը, բոլորովին
նման:
Իսկը մայրն է — Ամբողջովին մորն է
նման:
Ի վերին Երուսաղեմ գնալ — Մեռնել,
մահանալ:
Ի վիճակի լինել — Կարողանալ, հնարավորություն
ունենալ:
Իր ականջները տեսնել — Ասվում է
մերժումը, մի բանի անհնարինությունը
խիստ արտահայտելու համար,
որևէ բան բոլորովին, երբեք
չստանալու, որևէ բանի երբեք
չտիրանալու համար:
Իր աղունն աղալ — Միայն իր գործն
առաջ տանել:
Իրանը իրան հասնել — Շատ նեղություն
կրել, հոգին դուրս գալ, չարչարվել:
Իրանից ասել — Հորինել, հեղինակել,
ստեղծել:
Իր աչքի գերանը մոռանալ’ ուրիշի
աչքի շյուղը տեսնել — Իր մեծ
պակասությունը անտեսել, ուրիշի
չնչին թերությունները մատնացույց
անել:
Իր ասածի — Համառ, կամակոր:
Իր աչքից ընկնել — Ինքն իրենից
զզվել, ինքն իր առաջ նվաստանալ:
Իրավունք բանեցնել — Իշխել:
Իրավունքը թրի ծայրին լինել —
Ուժով, զենքի օգնությամբ ցանկացածը
կատարել:
Իրար անցնել — Իրար խառնվել, ամբոխվել:
Շփոթվել, շշկռվել, գլուխը
կորցնել:
Իրար առնել — Վիճել, կռվել, իրար վիրավորել:
Իրար աչք մտնել — Իրար հավանել,
դուր գալ:
Իրար ատամի տալ — Իրար փորձել:
Իրար բերան թքել — Խոսքերը մեկ
անել, միասնաբար հանդես գալ,
իրար պաշտպանել:
Իրար բերանից պատառ խլել — Անձնական
շահի համար իրար դեմ
պայքար մղել, ոչ մի բանի առաջ
կանգ չառնել:

337 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Իրար բկից բռնել — Իրար հետ կռվել,
վիճել:
Իրար գլխի լցվել’ հավաքվել — Մի
տեղ հավաքվել, անկանոն, անկազմակերպ
մի տեղ խմբվել:
Իրար գլխով տալ — Իրար խփել, ջարդել,
ջարդուփշուր անել: Տակն ու
վրա անել, իրար խառնել, ամեն
տեղ որոնել:
Իրար գցել — Մեկը մյուսի վրա գցել:
Հազիվ, մի կերպ կարողանալ ապրել:
Բերանից կտրելով’ հավաքել,
խնայել: Կռվեցնել, դավել:
Իրար դիպչել — Իրար հետ ընդհարվել,
խոսքերով իրար վիրավորել, կռվել:
Իրար եղունգ ու միս լինել — Իրար
հետ միաբան, համերաշխ լինել,
շատ մտերիմ, անբաժան լինել:
Իրար երես նայել — Ապշել, որևէ բանից
գլուխ չհանել: Իրար օգնել:
Իրար երես կրծել — Իրար նախատել,
հանդիմանել, անպատվել:
Իրար լեզու հասկանալ — Միաբանել,
մտերմանալ, իրար հասկանալ:
Իրար խառնվել — Գլուխը կորցնել,
անելիքը չիմանալ, շփոթվել:
Իրար խ ոսք տալ — Ամուսնանալու կամ
որևէ այլ գործի համար ուխտ կապել,
երդվել:
Իրար ծանր խոսքեր ասել — Իրար վիրավորել:
Իրար կոկորդ կրծել — Իրար հետ անհաշտ
լինել կռվել, գժտվել:
Իրար կողմ տաշել — Միմյանց թերությունները
մեջ բերելով իրար անպատվել:
Յուրաքանչյուրը իր շահը
հաշվի առնել:
Իրար կողքի դնել — Համեմատել, բաղդատել:
Իրար կրունկ տրորել — Իրար վատաբանել,
կրնկակոխ հետևել:
Իրար հետ շուն ու գայլ լինել — Անհաշտ
թշնամիներ լինել, թշնամական
հարաբերության մեջ լինել:
Իրար ձեռք բռնել — Իրար օգնել,
օժանդակել:
Իրար ձեռք տալ — Հաշտվել, համաձայներ
Իրար միս կրծել — Իրար հետ գժտվել,
թշնամանալ, անհաշտ ապրել,
իրար սաստիկ ատել:
Իր արշինով չափել — Որևէ մեկի կամ
բանի մասին դատել միակողմանիորեն,
իր անձնական տեսանկյունով:
Իրար չտանել — Իրար չհանդուրժել,
միմյանց ատել:
Իրար ջան ասել, ջան լսել — Աիրալիր,
համերաշխ լինել միմյանց նկատմամբ:
Իրար սրտից ջուր խմել — Իրար լավ
հասկանալ, սրտակից լինել, իրար
հավանել:
Իրար վրա — Մեկը մյուսի հետևից,
առանց ընդհատելու:
Իրար տալ — Իրար ծեծել, ծեծկվել: Մի
բան տեղից շարժել:
Իրար տակ փորել ■ Իրար բամբասելով
վարկաբեկել, դավադրություն,
որոգայթ լարել, իրար
նկատմամբ անհաշտ լինել:
Իրար տանել — Միմյանց հանդուրժել,
իրար հետ հաշտ լինել, չգժտվել:
Իրար օձիք բաց չթողնել — Իրար
կպչել, իրար հետ կռվելու վիճակի
մեջ լինել:
Իր բախտին քացի տալ — Իր անխոհեմ
արարքներով իրեն վնասել, բախտը,
հաջողությունը իրենից վանել:
Իր բարձրության վրա լինել — Իր դիրքին
ու կոչմանը համապատասխանել:
Իր բերանով խնդրել — Անձամբ խընդ-
րել:
Իր բուռը հավաքել — Միանձնորեն իշխել,
բոլորին ենթարկել:

338 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Իր բռում պահել — Մեկին (կամ շատերին)
սաստիկ հսկողության մեջ
պահել, թույլ չտալ ազատ շունչ
քաշելու:
Իր գլխից դուրս բերել — Հորինել, մո-
գոնել:
Իր գլուխը լալ — Ծանր վիճակը ողբալ:
Իր գործը գիտենալ — Իր անելիքը գիտենալ,
իր գործում հմուտ լինել:
Իր դարն անցնել — Արդեն հնացած լինել,
նոր ժամանակներում իր գոյությունը
չարդարացնել:
Իր դարն ապրել — Հնացած:
Իր եղի (յուղի) մեջ տապակվել — Իր
սեփական չնչին միջոցներով ապրել,
գոյությունը պահպանել: Իր
հոգսերով, վշտերով տառապել,
չարչարվել:
Իրեն գտնել — Դժվար կացությունից
դուրս գալ, իրեն չկորցնել, չշփոթվել,
կողմնորոշվել: Իրեն դրսևորել:
Իրեն գցել — Արագությամբ ներս մտնել:
Իրեն երևակայել — Գոռոզանալ, մեծամտել,
իր մասին մեծ կարծիք
ունենալ:
Իրեն թանկացնել — Իր արժեքը գիտենալով
իրեն ծանր պահել, ձգձգել,
չեմ ու չում անել, սեթևեթել:
Իրեն թափ տալ — Ուժերը լարել, կըտ-
րուկ կերպով շրջադարձ կատարել:
Իրենից դուրս գալ — Համբերությունից
դուրս գալ, զայրանալ, ինքն իրեն
կորցնել:
Իրեն կարգի բերել — Հարդարվել, մազերը,
հագուստը ուղղել:
Իրեն կորցնել — Իր գլուխը կորցնել,
զայրանալ: Անելիքը չիմանալ,
շփոթվել:
Իրեն կտրատել — Խիստ հուզվել,
տագնապել, լաց ու կոծ անել:
Զայրանալ:
Իրեն կրակը գցել — Շատ աշխատել,
տանջվել, ջանալ, ճգնել: Փորձանքի,
պատուհասի մեջ ընկնել:
Իրեն հաշիվ տալ — Իր կատարած կամ
կատարելիք քայլերը կշռադատել,
գնահատել:
Իրեն հավաքել — Ուշքի գալ, զգաստանալ,
խելքը գլուխը հավաքել:
Զուսպ, չափավոր լինել:
Իրեն հեռու պահել — Որևէ գործից մի
կողմ քաշվել, որևէ բանի չմասնակցել:
Իրեն մեծ բանի տեղ դնել — Մեծամտել,
գոռոզանալ:
Իրեն պահել — Վարվել գիտենալ:
Զսպել իրեն:
Իրեն սպառել — Հնանալ, ծերանալ,
կարողություններից զրկվել, անպետքանալ:
Այլևս արդյունք տալ
չկարողանալ:
Իրենով անել — Դեպի իրեն քաշել, սեփականել,
յուրացնել, տեր դառնալ
մի բանի:
Իրեն ցույց տալ — Ցուցամոլ լինել:
Իրեն ուտել — Կատաղել: Տագնապել,
իրեն նեղել, տանջել:
Իրեն փշերի վրա զգալ — Շատ անհանգիստ
լինել, անհարմար տեղում,
վիճակում լինելու պատճառով
կաշկանդված լինել:
Իրերն իրենց անունով կոչել — ճշմարտությունն
ասել, ուղիղ ասել
առանց մեղմ բառեր կամ արտահայտություններ
որոնելու:
Իրերի բերումով — Հանգամանքների
թելադրանքով:
Իր զուռնան փչել — Իր ասածը պնդել,
իր ասածն անել, ուրիշի ասածի
վրա ուշադրություն չդարձնել:
ԻՐ էշը շինել — Մեկին իրեն ենթարկել,
իր կամակատարը դարձնել:
ԻՐ Էշի ընթացքը շեղել — Իր մտադրությունը
փոխել:
Իր ԷՀԸ (ձին) Քշել ՜ Ւ՚Ր ասածը առաջ
տանել, ուրիշին չլսել: Համառել,
կամակորել:

339 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Իր թելը մանել — Իր գործի մասին
մտածել’ հոգ տանել:
Իր լուման մտցնել — Իր ուժերի ներածին
չափով օգտակար մասնակցություն
ունենալ որևէ գործում:
Իր խաչը կրել — Տանջվել, տառապել,
իր հոգսը, վիշտը տանել:
Իր խոսքն առաջ տանել — Իր ասածն
անել, իր ասածը անցկացնել, համառել
(իր էշը քշել):
Իր խոսքը պահել — Իր խոսքը, խոստումը
կատարել:
Իր խոսքին մնալ — Իր կարծիքին մնալ,
համոզմունքը չփոխել:
Իր խոսքի տեր — Իր ասած խոսքը, իր
խոստումը չդրժող, կատարող
մարդ:
Իր խոսքն ասել — Որևէ բանում իրեն
ցույց տալ իր լուման մտցնել
կարևոր դեր խաղալ:
Իր կաշին ազատել — Վտանգավոր,
անախորժ, աննպաստ վիճակից
խույս տալ:
Իր կաշվի վրա զգալ — Սեփական փորձով
համոզվել, իր վրա զգալ:
Իր կաշվից վախենալ — Զգուշանալ,
մորթապաշտ լինել, անձը վտանգի
չենթարկել:
Իր կնիքը դնել — Իր ազդեցությունը,
հետքը թողնել:
Իր կշիռով մեկ ոսկի արժե — Շատ խելացի
է, ազնիվ մարդ է:
Իր կողմը գրավել — Իրեն համախոհ
դարձնել:
Իր համար կանոն դարձնել — Որպես
օրենք ընդունել, ղեկավարվել
դրանով:
Իր հացին քացի տալ — Չհասկանալով
վնաս բերել իր շահին:
Իր ձեռքը առնել — Ամեն ինչ ինքը տնօրինել,
միանձնաբար իրեն ենթարկել:
Իր ճանապարհով գնալ — Ինքնուրույնաբար
գործել, սեփական ուղին
հարթել:
Իր միսը կրծոտել — Ինքն իր մեջ բարկանալ,
իր բարկությունը դժվարությամբ
զսպել:
Իր շքից վախենալ — Իր ստվերից վախենալ,
շատ վախկոտ լինել:
Իր վրա շատ բան վերցնել — Իրեն
ավելին թույլ տալ, քան պետք է,
իր իրավունքները գերագնահատել:
Իր վրա վերցնել — Հանձն առնել, պարտավորվել:
Իր տեղը ճանաչել — Իր դիրքին համապատասխան
իրեն պահել, վարվել,
համեստ լինել:
Իր տեղը նստեցնել — Խոսքին արժանի
հակահարված տալ: Ամբարտավանին
իր սեւիական արժանիքները
ցույց տալ:
Իր ցավով խորովվել — Իր վիշտը միայնակ
տանել, իր վշտի հետ լինել:
Իր ուսերի վրա կրել — Ուրիշի հոգսը
քաշել:
իՐ ՔՐից դենը չտեսնել — Խիստ սահմանափակ
լինել, նեղ տեսանկյուն
ունենալ:
Իր օրում — Երբեք, ոչ մի ժամանակ:
Ի ցույց դնել — Դնել մի երևացող տեղ
հասարակությանը ցույց տալու
համար: Վերադասի կողմից մեկին
տույժի ենթարկել: Ցույց տալ:
Լ
Լակոնական պ ա տ ա սխ ա ն — Շատ
կարճ պատասխան:
Լայն սիրտ ունենալ ■ Համբերատար,
ներողամիտ, սրտաբաց լինել:
Լայն օր քաշել — Հանգիստ, բարեկեցիկ
կյանք վարել:
Լաչակ կապել — Արհամարհական, արտահայտություն
տղամարդուն
ուղղված, կին դառնալ, կնաբարո
լինել

340 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Լաչակ չունենալ — Անամոթ լինել (կանանց
մասին):
Լավ հոտ չգալ — Մեկից վատ բան
սպասել, կասկածելի, վտանգավոր
երևալ:
Լավ պահել (իրեն) — Կարգապահ, բարոյական
կյանք վարել, ողջախոհ
լինել:
Լավության տակից դուրս գալ —
Երախտահատույց լինել:
Լավություն արա, ջուրը գցիր ■ Արած
լավությունը չի մոռացվի, չի կորչի,
երբևէ կփոխհատուցվի:
Լավությունը երեսով(ը) տալ — Կատարած
լավությունը միշտ հիշեցնել:
Լավությունը չանցնել — Երախտամոռ
լինել, երախտիքը չգնահատվել:
Լաց ու կոծ — Սգալ, ողբալ:
Լափին տալ — Ալեկոծվել, վետվետալ,
ալիք տալ:
Լեզվակոխ անել — Լեզվով մեկին հաղթել,
խոսակցին խոսելու, պատասխանելու
հնարավորություն չտալ:
Լեզվակոիվ տալ — Վիճել, վիճաբանել,
մեկի հետ խոսքով ընդհարվել:
Լեզվատեղ լինել — Բամբասանքի
առարկա դառնալ:
Լեզվի ծայրը գալ — Պատրաստվել
արտասանելու, ցանկանալ ասել:
Լեզվի ծայրին լինել — Մի մոռացված
անուն կամ բառ այնքան թույլ հիշել,
որ չկարողանալ անմիջապես
ասել, արտահայտել:
Լեզվի կապերն արձակել — Ազատ,
անկաշկանդ, համարձակ խոսել:
Լեզվի կապերը քաշել — Խոսքը չափավորել,
սանձել, զսպել:
Լեզվին ապավինել — Հույսը դնել լեզվի
վրա, աշխատել ճարտարախոսությամբ
համոզել կամ ազդել:
Լեզվին կապ դնել — Խոսելն արգելել,
չթողնել խոսել:
Լեզվին տալ — Անտեղի խոսել, շաղակրատել,
զրախոսել:
Լեզվին փակ դնել — Լռել, չխոսել:
Լռեցնել:
Լեզվին զոռ (ուժ) տալ — Շատախոսել:
Լեզվի վրա փուշ դուրս գալ — Լռել,
չխոսել:
Լեզվի տակ բան կա — Ասելու մի բան
ունենալ, բայց չասել, ասելիքը
չարտահայտել:
Լեզվի տակ ընկնել — Բամբասանքի,
ասեկոսեի առարկա դառնալ:
Լեզվի տակ (օձի) թույն լինել — Չար
լեզու ունենալ, կեղծավոր լինել:
Լեզվի տակից դուրս գալ — Ազատվել
բամբասանքից, խուսափել մեղադրանքից:
Լեզվի տակ մնալ — Չկարողանալ պատասխանել:
Լեզվի տակ ոսկոր չկա ■ Ով ինչ ցանկանում
է, անարգելք և առանց
հաշիվ տալու խոսում է, ինչ ուզի,
կարող է ասել:
Լեզվիցդ հո վարձ չեմ ուզում — Հանդիմանություն’
քչախոս, շատ դանդաղ
խոսող մարդկանց, հատկապես,
երբ որևէ բան են ուզում
իմանալ:
Լեզվից խ ո ս ք թռցնել — Ակամա որևէ
գաղտնիք ասել:
Լեզվի փակը բանալ — Երկարաժամկետ
լռելուց հետո սրտում կուտակվածը
ասել:
Լեզվով խայթել — Վիրավորանքի խոսքեր
ասել, վիրավորել, ծաղրել:
Լեզվով ճնճղուկ բռնել — Շատ ստախոս
լինել:
Լեզու առնել (կամ ելնել) ■ Խոսել
սկսել, համարձակվել խոսել: Խոսել
կարողանալ: Շնչավորել, կենդանանալ:
Երես առնել:
Լեզու գտնել — Իրար հետ համերաշխ
լինել, իրար հասկանալ, հանաձայնել:
Լեզու դարձնել ֊Պատասխանել, խոսքի
տակ չմնալ:

341 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Լեզու դնել բերանը ■ Մեկին երես տալ
կամ առիթ տալ լկտիաբար խոսելու,
պատասխանելու:
Լեզու թացացնել (թրջել) — Մեկի հետ
դժկամությամբ կամ զուր տեղը
խոսել:
Լեզու թափել — Շատ խոսել, շաղակրատել,
աշխատել մեկին համո-
զել:
Լեզուն ատամների տակ — Լուռ, անխոս,
անձայն:
Լեզուն ատամների տակ պահել —
Գաղտնապահ լինել, ավելորդ բաներ
չասել:
Լեզուն արմատահան անել — Մեկին
լռեցնել, խոսելու կարողությունից
զրկել:
Լեզուն բացվել — Երկար լռելուց հետո
սկսել խոսել:
Լեզուն բերանում չորանալ — Չկարողանալ
խոսել, պապանձվել, լալ-
կել:
Լեզուն բռնել — Մի բան ասելու կամ
խնդրելու համար համարձակություն
ստանալ:
Լեզուն բռնվել — Չկարողանալ խոսել
պատասխանել, պապանձվել:
Լեզուն դառնալ — Խոսել, ասել կարողանալ:
Լեզուն երկար — Ըմբոստ համարձակ
խոսող: Խոսելու չափն ու սահմանը
չիմացող:
Լեզուն զորել — Համարձակվել, ի վիճակի
լինել ասելու:
Լեզուն իրեն պահել — Ավել-պակաս
չխոսել, զգույշ լինել:
Լեզուն ծակը կոխել — Լռել, չհամարձակվել
խոսել, վախից ձայնը
կտրել:
Լեզուն ծամել — Չհամարձակվել խուսափել
որևէ բան պարզ ու որոշ
ասել:
Լեզուն ծանր — Խրթին, դժվար հասկանալի:
Լեզուն ծոծրակովը հանել — Լռեցնել,
պատժել:
Լեզուն ծռել — Մսելիքը փոխել:
Լեզուն կա խ գցել — Խնդրել, աղաչել:
Լեզուն կապ — Խոսել չկարողացող,
չխոսող:
Լեզուն կապ ընկնել — Վախից չկարողանալ
խոսել, կարկամել:
Լեզուն կարճ — Խոսելու բարոյական
իրավունք կամ համարձակություն
չունեցող:
Լեզուն կծել — Մի մութ բան հանկար-
ծակի հասկանալ, գլխի ընկնել:
Լեզուն կտրել’ տակը դնել — Չխոսել,
լռել, չպատասխանել:
Լեզուն հասկանալ ֊ Մեկի մտքերը
ըմբռնել, իրար հետ միաբանել, լեզու
գտնել:
Լեզուն մաքուր չպահել — Ավելորդ բաներ
խոսել, բամբասել, հայհոյել:
Լեզուն մի գազ երկարացնել — Մեծ-
մեծ խոսել, պոռոտախոսել:
Լեզուն միչև Երուսաղեմ կտանի —
Հարց ու փորձով կարելի է ցանկացած
բանը իմանալ, ցանկացած
տեղը գնալ:
Լեզուն յոթ կողպեքի տակ պահել —
Լուռ լինել, չխոսել, իմացած
գաղտնիքը ամուր պահել:
Լեզուն շաղ տալ ֊Ավելորդ ափեղ-ցե-
փեղ խոսել:
Լեզուն չբռնել — Տխուր, ցավալի բանը
չասել:
Լեզուն չորանալ — Լեզուն կապվել
պապանձվել, խոսելու ընդունակությունից
զրկվել:
Լեզուն սրել — Չարաբանել, մեկի հասցեին
խոսել:
Լեզու որսալ — Գերի բռնել:
Լեզուն վրան երկարել — Իրավունքի
կամ այլ առավելության շնորհիվ
խոսել:
Լեզուն փորը գցել — Երկյուղից լռել,
ձայն չհանել:

342 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Լեզուն քոր գալ — Մի բան ասելու ցանկություն
զգալ:
Լեզուն քրքրել — Դեսից-դենից խոսել,
շաղակրատել:
Լեզուն ցույց տալ — Հեգնել ծաղրելով:
Համակրական արտահայտություն
անել:
Լեզու ունենալ — Խոսել կարողանալ:
Լեթարգիական քուն — Երկարատև
քուն:
Լեղաճաք անել — Սաստիկ վախեցնել,
սրտապատառ անել:
Լեղին պատռվել, ճաքել — Սարսափահար
լինել:
Լեղին ջուր կտրել — Սարսափել:
Լեյլի Մեջնուն դառնալ — Սիրահարվել,
սիրուց տառապել:
Լեռան պես կանգնել — Հաստատ ու
անսասան կանգնել:
Լեռը մուկ ծնեց — Մեծ-մեծ խոստումներ,
ակնկալություններ և չնչին,
աննշան արդյունք:
Լեռներ շարժել — Անհնարինը կատարել,
մարդու ուժերից վեր գործ
կատարել:
Լերդն ու թոքը խորովել — Տանջել,
չարչարել:
Լիազորությունները վայր դնել —
Պաշտոնավարությունը դադարեցնել:
Լինե՞լ, թե՞ չլինել — Կյանքի ու մահվան
հարց դրվելը:
Լինչի դատաստան — Առանց դատի և
դատավճռի գազանային դատաստան:
Լիրիկական զեղում — Զգացմունքների
ազդեցության տակ խոսակցության
կամ ճառելու ժամանակ հիմնական
նյութից շեղվելը:
ԼիՔԸ ԳւխոՎ ■ Խելոք, խելացի:
ԼիՔԸ գրպանով — Շատ դրամով, հարուստ:
Լծի բերել — Ընտելացնել, ենթարկել,
հպատակեցնել, գործի դնել:
Լոթի-փոթի — Ուտող-խմող, շռայլ:
Լող տալ (մի բանի մեջ) — Մի բան շատ
ունենալ: Հմուտ լինել:
Լպստա ծ մատը ցույց տալ — Ոչինչ
չտալ:
Լռիկ՜մնջիկ — Սուսուփուս, անձայն:
Լռության մատնել — Որևէ բանի մասին
չխոսել, ուշադրություն չդարձնել,
անտեսել:
Լսողություն դառնալ — Ուշադրությունը
խիստ լարել’ մի բան լսելու համար:
Լսվա՞ծ բան է — Հնարավո՞ր բան է,
մի՞թե կարող է այդպիսի բան պատահել:
Լվացքը դրսում անել — Իրենց տան
գաղտնիքը դուրս տանել:
Լվից ձեթ քամել — Սաստիկ ժլատ,
ագահ լինել:
Լուծը թոթափել — Մեկի իշխանության
տակից դուրս գալ, ինքնուրույն
դառնալ:
Լուկուլլոսյան խնջույք — Արտակարգ,
ճոխ խնջույք, հարուստ սեղան,
շռայլություն:
Լույս աշխարհ բերել — Օնել, երեխա
բերել: Երևան հանել:
Լույս աշխարհ գալ — Օնվել: Երևան
գալ, հայտնվել:
Լույս ընկնել — Անսպասելիորեն երևան
գալ, հանկարծակի հայտնվել:
Լույս հանել — Հայտնաբերել, ի հայտ
բերել:
Լույսի տակ քննել — Որևէ տեսանկյունով,
որևէ բան հաշվի առնելով:
Լույս տեսնել — Տպագրվել:
Լույսն ու մութը չբաժանված — Արշալույսը
բացվելուց առաջ, մթնշաղին,
աղջամուղջին:
Լույս սփռել — Որևէ բան բացահայտել,
դարձնել հասկանալի, պարզաբանել:
Լույս ու ճար անել — Օգնության հասնել,
օգնել:

343 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Լուն ուղտ շինել — Մի չնչին բան մեծացնել,
ուռճացնել:
Լուն ունքից ընկնի’ հազար կտոր
կլինի — Հոնքերը կիտած լինել,
կատաղած է:
Լուսնից ընկած -Երկրի գործերից անտեղյակ
մարդ, երկրին անծանոթ:
Լուր առնել — Տեղեկանալ:
Լուր տալ — Հայտնել, իմաց տալ:
Լու քերթող — ժլատ:
Խ
Խաբար լինել — Տեղյակ լինել:
Խազ քաշել — Մեկից կամ մի բանից
հրաժարվել:
Խաթեր համար — Ի պատիվ, մեկի
պատվին, ընդառաջ գնալով մեկին:
Խաթրը կոտրել • Մեկին դժգոհություն
պատճառել, ցանկությունը չկատարել:
Խաթրին դիպչել — Մեկին նեղություն
տալ, նեղացնել:
Խաթր ունենալ — Պատիվ, հարգանք
ունենալ:
Խալիչան տակից քաշել — Իշխանությունից,
պատվից զրկել:
Խաղաթղթերը բանալ — Իր մտադրությունը
բացահայտել, այլևս
չթաքցնել:
Խաղաթղթերը խառնել — Հաշիվները,
ծրագրերը խառնել, խափանել:
Խաղաթղթի վրա դնել — Բախտախաղի
դնել, անորոշ հարցական
դարձնել:
Խաղաղության աղավնի — Խաղաղության
խորհրդանիշ:
Խ ա ղա ղությա ն հրեշտակ — Մարդկանց
պաշտպանող հրեշտակ,
խաղաղություն բերող, պահպանող
հրեշտակ: Հանգիստ քուն:

Խաղից դուրս գալ — Դադարել գործին
մասնակցելուց:
Խաղ խաղալ — Խաբել, խաբելու փորձ
կատարել, խարդախել: Փորձանքի
մեջ գցել մեկին:
Խաղ կապել — Երգ հորինել:
Խաղով ընկնել — Խաղով տարվել:
Խաղով հասկացնել — Իր ասելիքը այլաբանորեն’
ակնարկներով մեկին
հասկացնել:
Խաղ ու պար — Հեշտ, դյուրին, ցանկալի:
Խ ա ղք ու խայտա ռա կ — Օաղր ու ծանակ,
անարգանք, անպատվություն:
Խամով ընկնել — Երկար չաշխատելուց
հետո մկանները ցավել:
Խայտառակության (անարգանքի)
սյունին գամել — Խայտառակության,
պարսավանքի ենթարկել,
խայտառակել:
Խանդի հողի վրա — Խանդելու պատճառով:
Խանձարուրից դուրս չեկած — Մանուկ,
շատ փոքր հասակից, ման-
կուց:
Խանչալը քարին առնել (խոփը ք ա րին
առնել) — Գործը ձախողվել,
անհաջողության մատնվել:
Խանչալի քարն ընկնել — Պատվից,
բարձրությունից վայր ընկնել, անպատվություն
կրել:
Խանչալի քարը վեր չի ընկնի — Ասվում
է այն գոռոզամիտ մարդու
մասին, որը ստորացուցիչ է համարում
մի գործ անել համարելով
այն իր պատվի, անձի համար անհամապատասխան:
Խաչակրաց արշավանք — Բուռն հարձակում:
Խաչ դնել (կամ քաշել) — Մի բանից
հրաժարվել, մի բանից բոլոր հույսերը
կտրել:
Խաչը չճանաչել — Դավանափոխ լինել:

344 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Խաչլ7 պղծել — Քրիստոնեական դավանանքին
հակառակ բան անել
կան գործել:
Խաչլ1 վկա — Աստված վկա:
Խաչ հանել — Խաչակնքել: Մահապատժի
ենթարկել:
Խաչն իմն է, զորությունը ես գիտեմ —
Ին մերձավորն է, ծանոթն է, ես
նրա կարողությունները բոլորից
լավ գիտեմ:
Խավարի թագավորություն — Որտեղ
իշխում է հետամնացությունը,
տգիտությունը:
Խարիսխ գցել — Բնակություն հաստատել:
Խարջի տակ դնել ֊Հարկադրել, հարկի
տակ դնել:
Խարջի տակ ընկնել — Չնախատեսված
գումար ծախսել, դրամական
վնաս կրել:
Խեթ աչքով նայել — Խոժոռ նայել, անբարյացակամ
վերաբերվել:
Խելամիտ լինել — Հասկանալ, ըմբըռ-
նել:
Խելառ երակը բռնել — Մեկի կատաղությունը,
տարօրինակությունները
բռնել, այծերը գալ:
Խելքահան անել — Խելքից հանել, հիմարացնել:
Խելքիդ աղ անեմ — Անխելք ես, խելքդ
չի կտրում:
Խելքդ ժողովիր (հավաքիր) — Խելքի
եկ, սթափվիր, արածդ կշռադատիր:
Խելքդ որտե՞ղ է — Ինչո՞ւ ուշադիր չես:
Խելքն առնել ֊Խելքից զրկել, անխելքացնել:
Համոզելով խաբել:
Խելքը բան կտրել — Հասկանալ:
Խելքը գլխին — Խելացի, ուշիմ, գիտակից:
Խելքը գլխին պահել — Զգոն, ուշադիր
լինել:
Խելքը գլխից թռչել — Խելքից զրկվել,
խենթանալ ցնորվել:
Խելքը գլուխը գալ — Խելոքանալ,
խրատվել:
Խելքը գլուխը բերել — Սթափեցնել:
Խելոքանալ, խելքի գալ:
Խելքը գնալ — Բուռն կերպով սիրել,
շատ հավանել, հափշտակվել,
հմայվել:
Խելքը գնալ-գալ ֊Տատանվել, վւսրւս-
նել:
Խելքը գործի դնել — Խելքը ունակությունները
դրսևորել:
Խելքը թափ տալ — Մեկին խոսեցնել,
փորձել մեկի մտավոր կարողությունը:
Խելքը թռցրած — Ցնորված:
Խելքը խա կ — Անփորձ, միամիտ:
Խելքը կարճ — Խելքը պակաս, քիչ հա-
կացող:
Խելքը կտրել — Գիտակցել, մտածել:
Խելքը հասնել ֊Մի բանից հասկանալ:
Խելքը մտնել — Մեկի վստահությունը
գրավելով խաբել: Ըմբռնել, հասկանալ:
Խելքը տանել — Խենթացնել:
Խելքը հացի հետ ուտել — Բան չհասկանալ,
խելքը կորցնել:
Խելքը ուտել — Համոզել, գրավել:
Խելքի բերել — Ուշագնացին սթափեցնել,
ուշքի բերել: Ուղիղ ճանապարհի
բերել:
Խելքի գալ — Սթափվել, ուշքի գալ, խելոքանալ:
Խելքի ծով — Խելոք, խելացի, շատ
զարգացած:
Խելքի ձեռքը կրակն ընկնել — Տատանվել,
մոլորվել, շվարել, իր
անելիքը չգիտենալ:
Խելքի մոտ — Հավանական, հնարավոր:
Խելքից դուրս — Անչափ շատ: Անմիտ:
Խելքից խ եղճ — Աղքատամիտ, տըխ-
մար, տկարամիտ:
Խելքից հանել — Խաբել, մոլորեցնել:
Խելքից հեռու — Անհավանական, անհնար:

345 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Խելքից պատուհաս — Փորձանք պատուհաս,
որի առաջանալու պատճառը
իր սեփական խելքն է:
Խելք խելքի տալ — Միասին մտածել,
իրար հետ խորհրդակցելով’ մի
բան անել:
Խելքով ընկնել — Մեկին լսել, մեկի
խոսքով շարժվել:
Խելք սովորեցնել — Խրատել, խորհուրդներ
տալ:
Խեղդվողը ձեռքը փրփուրին է գցում
— Անհուսալի դրության մեջ գտնվողը
իրեն փրկելու համար ամե-
նաչնչին միջոցին էլ է դիմում:
Խեղճ ու կրակ — Խեղճ, թշվառ:
Խերին ու շաոին խառնվել (կամ
չխառնվել) — Ուրիշի գործերին միջամտել
(կամ չմիջամտել):
Խիղճը ծախել — Որևէ օգուտի, շահի
համար խղճին, սկզբունքին հակառակ
բան անել, խիղճը մոռանալ:
Խիղճը կեղտոտ — Հանցանք կատարած,
մեղավոր, մեղքի տակ ընկած:
Խիղճը հանգիստ — Ապահով, անհոգ,
առանց տագնապի:
Խիղճը հանգստացնել ■ Պարտականությունը
կատարել իր խղճի
առաջ հանգիստ լինելու համար:
Խիղճը մեռած — Անխիղճ, անգութ:
Խիղճը տանջել — Մեկի կամ մի բանի
նկատմամբ անիրավացի լինելու
համար խղճի խայթ զգալ:
Խղճի խայթ (զգալ) — Մի բանի կապակցությամբ
խիղճը տանջել,
իրեն մեղավոր զգալով’ զղջալ:
Խղճի վրա վերցնել — Որևէ բանի պատասխանատվությունը
իր վրա
վերցնել, պատասխանատու իրեն
համարել:
Խ մա ծ աղբյուրի ջրի մեջ թքել —
Երախտավորի հանդեպ ապերախտ
գտնվել:
Խնամու եզան գյուղից է — Շատ հեռավոր
ազգականների կամ իրենց
ազգական համարողների մասին է
ասվում:
Խնդիրը փակվել — Հարցը համարել
փակված:
Խնդրից հեռանալ — Տվյալ հարցին
չվերաբերող բանի մասին խոսել:
Խնկով (մոմով) փնտրել — Մեկին շատ
կարոտել, մեծ ցանկություն ունենալ
մեկին տեսնելու:
Խնձոր գլորել — Տարաձայնություն
առաջացնելու նպատակով բանսարկությամբ
մի հարց արծարծել,
մի առաջարկություն անել:
Խոզ կտրել — Աաստիկ չաղանալ, գիրանալ:
Խոշորացույցով նայել — Դեպքերը
իրականից ավելի մեծ ներկայացնել,
չափազանցնել, լուն ուղտ շինել:
Խոսակցության թելը կտրել — Խոսակցությունը
ընդհատել, դադարեցնել:
Խոսակցությունը չկպչել — Խոսակցի .
հետ չկարողանալ ընդհանուր լեզու
գտնել, խոսակցի հետ զրույցը
չստացվել:
Խոսելու համար մեռած — Զրուցասեր,
շատախոս:
Խոսելու վրա լինել — Իրար հետ լեզու
գտնել կամ մի բան խոստանալ
(օրինական կամ անօրինական
բան կատարելու):
Խոստումներով կեր ակր ել — Մուտ
խոստումներ տալ շարունակ,
բայց չկատարել:
Խոսք անգամ չի կարող լինել — Այդ
մասին ավելորդ է խոսել, այդ բանը
հնարավոր չէ:
Խոսք առնել — Մեկի համաձայնությունը
ստանալ: Խոսելու համար թույլ-
տըվություն ստանալ: Ամուսնանալու
համաձայնություն ստանալ:

346 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Խոսք բացվել (գնալ) — Մեկի կամ մի
նյութի մասին խոսվել:
Խոսքդ ճանաչիր — Հանդիմանական
արտահայտություն զգույշ եղիր,
պատկառանք զգա:
Խոսքը դուրս գալ — Գաղտնիքը բացա-
հայտվել:
Խոսք դուրս քաշել — Զանազան միջոցներով
մեկից որևէ բան իմանալ:
Խոսքը հալած յուղի տեղ դնել — Մեկի
ասածը, կարծիքը անվերապահորեն
ճշմարտության տեղ ընդունել:
Խոսքը մեկ անել — Իրար հետ համաձայնության
գալ, հանաձայնել,
միաբանել:
Խոսքը մի փութ մեղրով չի ուտվի —
Շատ ծանր, դառն արտահայտություն
է:
Խոսքը քամուն (չ)տալ — Իզուր (չ)խոսել:
Խոսքից դուրս գալ — Մեկին չլսել, մեկի
խոսքը չկատարել:
Խոսքն անցնել — Մեկի ասածը նշանակություն,
ազդեցություն ունենալ:
Խոսքը բերանում մնալ — Խոսքը կիսատ
մնալ, մի անակնկալ դեպքի
պատճառով ընդհատվել:
Խոսքը գետինը գցել (չգցել) — Մեկի
խոսքը մերժել (կամ չմերժել), անտեսել
(կամ չանտեսել), արհամարհել
(կամ հարգել):
Խոսքը երկու չանել ֊Ասածն անմիջապես
կատարել, կրկնել չտալ:
Խոսքը լեզվի ծայրին լինել — Պատրաստ
լինել ասելու:
Խոսքը խ ոսք բերել — Փոխադարձաբար
իրար ասված խոսքերը վեճի
առիթ դառնալ, վիճել:
Խոսքը խ ո ս ք է — Նա ասածից չի հրաժարվի,
խոսքն այլևս փոփոխման
ենթակա չէ:
Խոսքը ծամել’ մեկի բերանը դնել —
Մանրամասն ամեն ինչ բացատրել,
սովորեցնել, թե ինչ պետք է
խոսի:
Խոսքը ծամծմել — Ասելիքը ուղիղ,
պարզ չասել:
Խոսքը կոտրել — Մեկի խոսքը չհար-
գել, ասածը չկատարել:
Խոսքը կտրել — Խոսողին ընդհատել,
այլևս չխոսել:
Խոսքը կտուրը գցել — Խոսակցության
առարկան մեկից նոր եկողից
թաքցնելու նպատակով վարպետորեն
նյութը փոխել, ուրիշ բանի
մասին սկսել խոսել:
Խոսքը կուլ տալ — Ասելիքը մինչև
վերջ չասել թաքցնել:
Խոսքը մեկ անել — Միաբանվել, նույն
բանը ասել:
Խոսքը մեր մեջ — Ասածս գաղտնիքը
մնա մեր մեջ, ուրիշի չասես:
Խոսքը շուռ գալ — Խոսակցությունը
փոխել:
Խոսքը ջուրը գցել — Իր խոսքից հրաժարվել:
Խոսքը սար ու ձոր գցել — Մտածածը
ասելիքը, անմիջապես չասել:
Խոսքը տեղ հասնել — Ասածը նպատակին
հասնել:
Խոսքի բռնվել — Մեկի հետ խոսել, վիճել,
մեկի հետ անսպասելի խոսակցության
բռնվել:
Խոսքի թելը կտրել — Խոսքի տրամաբանական
կապը կտրել, խոսքը
ընդհատել:
Խոսքի մեջ աղ չկա — Խոսքն անհամ է,
բովանդակալից չէ:
Խոսքի մեջ ընկնել — Խոսակցությանը
խառնվել:
Խոսքին կշիռ տալ — Խոսքին կարևորություն
տալ:
Խոսքի տակ չմնալ — Մեկի ասած խոսքերին
դիպուկ, տեղին պատասխաններ
տալ:
Խոսքի օրինակ — Որպես օրինակ, օրինակի
համար:
Խոսք լինել չի կարող — Մի բանի մասին
անժամանակ կամ անհնար է
խոսել:

347 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Խոսքը մեկ ա րա ծ — Միաբանված,
իրար հետ համաձայնեցված,
պայմանավորված:
Խոսք մեջ գցել — Միջամտել: Խոսակցության
նյութ դարձնել:
Խոսքով շարժվել — Մեկի կամակատարը
լինել, նրա խորհուրդները լսել,
կատարել:
Խոսք ու զրույց — Բամբասանք, վեճ,
աղմուկ:
Խոտ արածող — Անհասկացող, տգետ,
խեղճ:
Խոտորնակին խոտորնակ — Հակառակին
հակառակ, վատությանը
վատությամբ պատասխանել’ հատուցել:
Խորթ աչքով նայել — Մեկին անբարյացակամ
վերաբերմունք ցույց տալ:
Խորովածի հոտ առնել — Մի օգտավետ
շահավետ բանի ձայն լսել:
Խոփը սուր — Զորեղ, զորավոր:
Խոփը քարին առնել — Անակնկալ արգելքի
հանդիպել, գործն առաջ
չգնալ:
Խրատ կարդալ — Հորդորել, խրատել:
Խունջիկ-մունջիկ գալ — Սեթևեթել,
կոտրատվել, նազկտալ:
Խուլի ականջին քարոզ կարդալ —
Իզուր, ապարդյուն խոսել, քարո-
զել:
Ծ
ծալել գրպանը դնել — Մեծ ուժ կամ
արժանիք ունենալ, մեկին կարողանալ
հաղթել:
ծալ(ք)ը պակաս — Պակասամիտ,
տխմար, թեթևսոլիկ, սակավամիտ:
ծա խ սի տակ գցել — Մեկին ծախսել
տալ:
ծա կ գրպան — Դատարկագրպան,
դրամ չունեցող:
ծակը դնել — Բանտարկել:
ծա կ ու ծուկ — Բոլոր թաքնվելու տեղերը,
բոլոր անկյունները:
ծա կ ու ծուկերը լցնել — Թերությունները,
բացերը վերացնել, կոծկել:
ծակուռը մտնել — Թաքնվել:
ծա կ փիլիսոփայություն — Ոչ թե փաստերի,
այլ երևակայության վրա
հիմնված դատողություն, վերացական
դատողություններ:
ծա ղր ու ծանակ — Ծիծաղի և խայտառակության
առարկա:
ծամը կտրած — Անբարոյական կին:
ծայր առնել ֊Սկսվել, սկիզբ առնել:
ծայր աստիճան — Խիստ շատ, հույժ,
չափազանց:
ծայրը ծայրին բերել — Հազիվհազ, մի
կերպ ապրուստը հոգալ:
ծայրը ծայրին հասցնել — Ապրուստը
մի կերպ հոգալ:
ծայրը չի երևում — Ի՞նչ է լինելու
հետևանքը, ի՞նչ է լինելու վերջը:
ծանր ականջ — Խուլ, ծանր լսող:
ծանր բեռ — Նյութական ծանրություն,
մեծ ծախս:
ծանր գալ — Մեկին մի բան անհաճո լինել:
ծանր գլուխ — Անընդունակ, ուշ ըմբըռ-
նող մարդ:
ծանր լեզու — Դժվարախոս, դանդաղախոս
մարդ: Դժվարընթեռնելի
(լեզու):
ծանր խոսք — Նախատինք:
ծանր հրետանի — Կենտրոնական դեմքը,
գլխավոր ուժը, կարևորագույն
փաստարկ:
ծանր մարդ — Լուրջ, խոհեմ:
ծանր նստել — Երկար նստել: Պւսւոըժ-
վել, վնասվել: Ծախսի տակ ընկնել:
ծանր ոտ — Հղի կին:
ծանր տեղը թեթևանալ — Չնախատեսված
մերժում ստանալով ինքնասիրությունը
վիրավորված զգալ:

348 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ծանր ու բարւսկ — Մանրամասն, երկար
ձգձգելով:
օանր ու թեթև անել — Լավ կշռադատել,
նախքան քայլի դիմելը վերլուծել:
Ծանրության կենտրոն — Որևէ գործի
կամ խնդրի էական մասը հիմքը:
օանր ու մեծ — Լուրջ, հանդիսավոր
կերպով, լուրջ դիրք ընդունելով:
Ծառերի հետևում անտառը չտեսնել
— Մանրուքի վրա ուշադրություն
դարձնելով մոռանալ հիմնականը:
Ծառս լինել ֊Օառանւսլ, հետևի ոտքերի
վրա կանգնել:
Ծարավը կոտրել — Մի քիչ ջուր խմել:
Ծարավ ջուրը տանել-բերել — Աչքաբաց
լինել:
Ծափ ու ծիծաղ անել — Շատ ուրախանալ:
Ծեգը ծեգին — Առավոտյան շատ վաղ,
ծեգը բացվելուն պես:
Ծեծ տալ — Ծեծել:
Ծեծ ուտել — Ծեծվել:
Ծեր աղվես — Փորձված ու խորամանկ
հասակավոր մարդ:
Ծիծեռնակի կաթ — Խիստ հազվագյուտ,
չճարվող բան:
Ծիտն անգամ չի կարող անցնել —
Դժվարամատչելի տեղ է: Մեծ
զգուշությամբ է պահպանվում:
Ծնկի բերել — Իրեն ենթարկել, խոնարհել,
ընկճել:
օնկի գալ — Ենթարկվել, պարտվել, խոնարհվել:
օնկի տակին կուչ գալ — Ըմբշամարտում
հաղթվել:
Ծնկները թուլանալ — Մի բանից վախենալ:
Ծնկները ծալվել — Ֆիզիկական թուլությունից
ոտների վրա չկարողանալ
մնալ:
Ծնոտը թուլացնել — Լեզվի կապերը
արձակել, շատախոսել:
Ծնունդ տալ — Իրականացնել, սկիզբ
տալ, իրագործել:
Ծոծրակը տեսնել — Երբեք չտեսնել:
Ծոծրակը քորել — Տարակուսանքի մեջ
ընկնել:
Ծոծրակը քորելով մնալ — Անել, խեղճ
վիճակում մնալ, շվարել, մոլորվել:
օոծրակը քորելու ժամանակ չունենալ
— Խիստ զբաղված լինել, ոչ մի
վայրկյան ժամանակ չունենալ:
Ծովային գայլ — Ծովային գործերին
լավատեղյակ, հմուտ, մեծ փորձ
ունեցող:
Ծով աչքեր — Մեծ, խոշոր աչքեր:
Ծով է — Շատ առատ է:
Ծով է, ծով — Շատ իմաստուն, գիտուն է:
Ծովը գնալ’ ծարավ ետ գալ — Անճարության
պատճառով ձախորդության
հանդիպել, խեղճ, անշնորհք
լինել:
օով հրդեհել — Անիրագործելի բանի
ձեռնամուխ լինել, հիմար-հիմար,
անիրագործելի բաների մասին
խոսել:
Ծոցը քա ր դնել — Արտապնդվել, համարձակություն
ստանալ:
Ծոցում տաքացնել — Պահել, հոգ տանել:
Ծոցում օձ տաքացնել — Մեկին պահել,
հովանավորել չիմանալով, որ
նա իր թշնամին է:
Ծռտ-մռտի (ծռտի-պռտի) — Մանրմունր,
անարժեք:
Ծտի խ ելք — Աակավ, չնչին խելք:
Ծտի կաթ — Հազվագյուտ, չճարվող
բան:
Ծտի նման — Շատ արագ, շատ թեթև:
Ծտի սիրտ — Աաստիկ վախկոտ:
Ծուխը կտրել — Մի ընտանիքի կոտորել,
բնաջնջել:
Ծուխը քթից դուրս գալ — Հոգեպես
տանջվել, ցավել, շատ վատ զգալ

349 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 325-349 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

օուխը քթից հանել — Չարչարել, տանջել:
օուղակը գցել — Խորամանկությամբ
բռնել:
օուղակն ընկնել — Խորամանկության
զոհ դառնալ, թակարդն ընկնել:
օունկ չոքել — Խոնարհվել մեկի առաջ,
ծնկի գալ, աղաչել:
օունկ ծնկի տալ — Իրար մոտ նստել:
օունկի իջնել (չոքել) — Աղաչել, մեկից
նվաստանալով’ որևէ բան խնդրել:
Չոքել:
օուռ աչքով նայել — Խեթ, թշնամաբար
նայել: Վավաշոտ հայացք գցել:
օուռ խ ոսք — Խայթող խոսք:
օուռ հայելի — Իրականությունը ոչ
ճիշտ, աղավաղված պատկերացնող
միջոց:
օուռ ճանապարհ բռնել — Վարքով ու
գործունեությամբ կարգից շեղվել:
օուռ նստել, շիտակ խոսել — ճիշտ,
անկեղծ խոսել:
օուռ քիթ — Խորամանկ, տակետակ:
Կ
Կաբինետային գիտնական — Կյանքից
կտրված, գրքերի սահմաններից
դուրս չեկող գիտնական:
Կաթիլ ջուր դառնալ — Մեկի աչքին
այլևս չերևալ, անսպասելի անհայտանալ:
Կաթսայի մեջ առնել — Շրջափակել:
Կալի վրա հասնել — Բարեպատեհ ժամանակ
գալ, վրա հասնել հարմար
ժամանակ:
Կալմեջ անել — Շրջապատել, հարկադրել,
հետապնդել:
Կալուկապ անել — Բռնել, կապել,
կապկպել, խոսելու հնարավորությունից
զրկել:
Կալուկապ գցել — Շփոթեցնել, կախարդել:
Կալհւկապ ընկնել — Լեզուն բռնվել,
համրանալ:
Կախարդական բանալի — Անհնարին
բաներ բացող երևակայական բանալի:
Կախարդական (մոգական) գա վա զանի
շարժումով — Շատ արագ,
ակնթարթորեն:
Կախարդական շրջան — Անելանելի
վիճակ:
Կախման կետեր դնել — Որևէ հարցի
լուծումը առկախ թողնել:
Կակուղ երակը (դամարը) բռնել — Մեկի
թույլ կողմը իմանալ, օգտագործել:
Կաղապարի մեջ դնել — Մեկի միտքը,
իրավունքները, ազատությունը
սահմանափակել:
Կաղ էշով ճանապարհ ընկնել —
Առանց կայուն հիմքերի որևէ գործ
սկսել, նախաձեռնել, իր հնարավորությունները
հաշվի չառնելով
գործ սկսել:
Կաղ էշով քարավան մտնել — Գործին
անհամապատասխան լինել, իր
ուժերից բարձր գործի մեջ մտնել:
Կամա-ակամա — իր կամքին հակառակ,
ինքնաբերաբար:
Կամ աղը պակաս լինել, կամ մաղը —
Մի որևէ կարիք հոգալ, մի բանի
կարիք ունենալ:
Կամելիազարդ տիկին — Թեթևաբարո
կին:
Կամուրջ գցել — Մի բանի հետ կապ
ստեղծել:
Կամուրջները այրել — Անցյալին այլևս
չվերադառնալ, մի բան վճռականորեն
որոշել, վճռական քայլ կատարել:
Կամուրջ կապել — Ուրիշի հետ մեկի
միջոցով կապ ստեղծել:
Կամքը կատարել — Մեկի հետ կենակ-
ցել, մերձենալ, մեկին հանձնվել:

350 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Կամքը կոտրել — Համառությունը հաղթահարել:
Կայենական դավաճանություն — Եղբայրասպանություն
(ըստ Ասւովա-
ծաշնչի Ադամի որդիներից Կայենը
դավադրությամբ սպանեց եղբորը
Աբելին):
Կայենի զավակ — Վատ, անգութ մարդ:
Կայենի սպանություն — Դավաճանական,
դավադրական սպանություն:
Կայծակի արագությամբ — Շատ
արագ:
Կայծակին տալ — Փայլատակել:
Կայծակ’ պարզ երկնքից — Անսպասելի
չարիք:
Կայծից բոց կբռնկվի — Չնչին՜ փոքր
բանից մեծ բան կառաջանա:
Կանաչ արև — Երիտասարդ կյանք,
երիտասարդություն:
Կանաչ գոտի — Բուսականությամբ
պատված վայր:
Կանաչ-կարմիր կապել ■ Տղային
ամուսնացնել:
Կանաչ ճանապարհ — Ազատ, անարգել
ասպարեզ, լայն հնարավորություն:
Կաշի երես — Երեսը պինդ, աներես:
Կաշին հաստ — Աներես:
Կաշին մեջքից հանել — Խիստ ծեծել:
Կաշին փրկել — Վտանգավոր դրությունից
ազատվել:
Կաշին քերթել — Աաստիկ չարչարել:
Կաշի ու ոսկոր — Սաստիկ նիհար:
Կաշվից դուրս գալ — Մի բան անելու
համար շատ չարչարվել, մեծ
ջանք գործադրել:
Կա-չկա — Ըստ երևույթին, ամենայն
հավանականությամբ:
Կապը կտրած — Լիրբ, անառակ, անզգամ,
սանձարձակ:
Կապը քաշել ■ Ուղիղ ճանապարհի բերել,
զսպել:
Կապույտ արյուն — Ազնվական արյուն
սերունդ
Կապույտ գիշերներ — Զեխություն,
շվայտություն:
Կատակը մի կողմ — Առանց կատակի,
լուրջ:
Կատարը դա տ ա ր կ — Խելազուրկ,
տխմար:
Կատվալվա անել — Թեթև լվացվել:
Կատու անցնել (միջով) — Հարաբերությունները
փչանալ, թշնամանալ:
Կատու դառնալ — Հնազանդվել, խեղճանալ:
Կատու դարձնել — Մեկին խեղճացնել:
Կարապի երգ — Վերջին երգ, տաղանդի
վերջին արտահայտություն:
Կարապի վիզ — Երկար, գեղեցիկ վիզ:
Կարասն ընկած մուկ — Անելանելի,
խեղճացած վիճակում գտնվող
մարդ:
Կարկուտի նման թափվել — Արագ
թափվել, տեղալ:
Կարճ գարի հնձել — Անհաջողության
հանդիպել, նեղության մեջ ընկնել:
Կարճ խելք — Հեռուն չտեսնող, անհեռատես:
Կարճ կապել — Ասելիքը համառոտել:
Կարճ հիշողություն — Մոռացկոտություն:
Կարմիր արև — Արևշատություն:
Կարմիր թելի նման անցնել — Ցայտուն
կերպով երևալ:
Կարպետը ջրից հանել — Դժվարությամբ
մի գործ կատարել, մի
կերպ գլուխ բերել:
Կաց ու կամ — Անվճռական, տատանվող:
Կենաց ու մահու կռիվ (պայքար) —
Վճռական նշանակություն ունեցող
պայքար:
Կենդանի դիակ — Անգործունյա, անշարժ,
վտիտ մարդ:
Կես բերան ■ Ձևի համար, կիսաբերան,
ոչ սրտաբաց, իմիջիայլոց:
Կերածը գլխին հարամել — Ուտելուց
հետո տրամադրությունը փչացնել:
Մեկին անհանգստացնել, չարչարել:

351 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Կերածը քթից բերել — Անհանգստություն’
նեղություն պատճառել:
Կերած-խմած — Առատ ու շքեղ ապրուստով
ապրած:
Կերածն ուրացող — Ապերախտ, անաղուհաց:
Կթան (կթու) կով — Շահի աղբյուր:
Կզակը թույլ — Բերանբաց, շատախոս:
Կծիկը բանալ — Խոսակցություն սկսել,
գաղտնիքը բանալ:
Կծու խ ոսք — Վիրավորական արտահայտություն:
Կկակղի, կուտի — Ստիպված կզիջի,
տեղի կտա:
Կյանք առնել — Կենդանանալ, կենսախինդ
դառնալ: Սերվել:
Կյանքը դնել — Որևէ նպատակի համար
իրեն զոհաբերել:
Կյանքդ երկար լինի — Մաղթանք շատ
երկար ապրելու ցանկություն:
Կյանքը եռալ — Աշխուժություն տիրել:
Կյանքը թունավորել — Դժբախտացնել:
Կյանքը մաշել — Տանջվել, տառապել:
Կյանքը մարել — Աշխուժությունը կորցնել:
Մեռնել: Սպանել, մեռցնել:
Կյանքն ուտել — Մեկին սաստիկ տանջել,
չարչարել:
Կյանքի աշուն — Կյանքի մայրամուտ,
60-ից հետո եկող տարիները, ծերություն:
Կյանքի թելը կտըել — Մեռցնել:
Կյանքի կոչել — Կյանքի բերել, որևէ
բանի ծագելու պատճառ դառնալ:
Կյանքի հետ խաղալ — Կյանքը վտանգի
ենթարկել:
Կյանքի վրա դողալ — Չափազանց սիրել
կյանքը, խիստ երկչոտ ու
զգույշ լինել:
Կյանքից զրկվել — Մահանալ:
Կյանք տալ — Ծնել: Կենդանացնել, աշխուժացնել:
Կյանք տեսած մարդ — Կյանքի հարուստ
փորձ ունեցող:
Կնիքը դնել — Հետք թողնել:
Կշեռքի նժարը թեքվել — Այս կամ այն
կողմին նախապատվություն տալ:
Կոլումբոսի ձու — Մի գործ, որի մասին
ոչ ոք չի մտածել կամ որը ոչ ոք չի
կարողացել անել, բայց որն իրագործելուց
հետո համարում են
շատ հեշտ բան:
Կոկորդը ճղել (պատռել) — Բարձր
գոռգոռալ, բղավել:
Կոկորդիլոսի արցունք թափել — Կեղծ
լաց լինել, սուտ արցունք, սուտ
կեղծ կարեկցանք արտահայտել:
Կոկորդին դեմ առնել — Մի բան չկարողանալ
մարսել, նպատակին հասնել
չկարողանալ:
Կոկորդին հասնել — Համբերությունը
հատնել:
Կոկորդին նստել — Մեկին ստիպել,
հարկադրել:
Կողը հաստ — Համառ, իրասածի, քմահաճ
մարդ:
ԿՈԴ(Ք)Ի ընկնել — Դեմ ընկնել, համառել,
կամակորել, իր ասածն անել:
Կողքով անցնել — Անտեսել, չնկատելու
տալ:
Կոպեկի համար մեռած ֊ Ագահ,
ժլատ, գծուծ:
Կոտոշով մարդ — Կնոջ կողմից դավաճանված
մարդ:
Կոտրած գդալ — Անտեղի ամեն բանի,
իրեն չվերաբերող գործերի մեջ
խառնվող մարդ:
Կոտրած սրտով — Վիրավորված, հիսաթափված:
Կոտրած տաշտակ — Նախկին թշվառ
վիճակ, անելանելի դրություն:
Կոտր գցել — Սնանկացնել:
Կորած մարդ — Խորտակված, հեղինակազրկված
մարդ:
Կորածմոլորած — Ոչ հայտնի, խեղճ ու
կրակ (մարդ):
Կորած տեղ չի — Իզուր չի անցնի, անպայման
կփոխհատուցվի որևէ
ձևով:

352 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Կռնակը (մեջքը) ծռել — Խոնարհվել,
ենթարկվել:
Կռնակին ձմերուկ (ձու) դնել — Փաղաքշական
խոսքերով մեկին գովել,
խրախուսել:
Կտորկտոր լինել ֊Սեթևեթել, պչրել:
Կտուրը քա ր գցել — Մեկին ակնւսրկու-
թյւսմբ մի բան հասկացնել:
Կրակը գցել ֊Փորձանքի մեջ գցել:ԴԺ-
բախտացնել:
Կրակը ընկնել — Հրդեհվել: Փորձանքի
մեջ ընկնել:
Կրակե շապիկ հագցնել — Սաստիկ նե-
ղել, չարչարել:
Կրակի գին — Սաստիկ թանկ, անմատչելի:
Կրակի բաժին դառնալ — Այրվել, ոչնչանալ:
Կրակի ճարակ դառնալ — Հրդեհվել,
ոչնչանալ:
Կրակի կտոր — Շատ աշխույժ, եռանդուն:
Կրակի հետ խաղալ — Կյանքը վտանգի
ենթարկել:
Կրակի մեջ ընկնել — Նեղ վիճակի մեջ
ընկնել:
Կրակի մեջ մնալ — Վտանգավոր վիճակում
լինել:
Կրակին յուղ ածել (լցնել) — Կրքեր
բորբոքել, գրգռել, հրահրել:
Կրակից ուրիշի ձեռքերով շագանակներ
հանել — Ուրիշի միջոցով,
ուրիշին վտանգելով իր շահադիտական
նպատակներին հասնել:
Կրակ կտրել — Կարմրել, շիկնել: Զայրանալ,
բորբոքվել: Աշխուժանալ:
Կրակ ու պա տիժ — Փորձանք, պատուհաս,
չարիք:
Կրիայի քայլերով ֊Չափազանց դան-
դաղ:
Կրծքին օձ տաքացնել — Հոգ տանել,
սիրել մի մարդու, որը հետագայում
դավաճանությամբ է պատասխանում:
Կրունկը ցույց տալ — Արագ փախչել,
հեռանալ:
Կուժ քեզ եմ ասում’ կուլա դու լսիր —
Մեկին մի բան ակնարկելով’ մի
ուրիշին հասկացնել:
Կույր աչքը կների, կույր սիրտը չի
ների — Ֆիզիկական ցավ ունեցողը
ավելի հեշտ կների, քան հոգեկան
ցավ ունեցողը:
Կույր գործիք դառնալ ֊Ուրիշի շահադիտական
նպատակներին անգիտակցաբար
ծառայել:
Կուչ գալ — Կքել, կծկվել, սեղմվել:
Կուչ ու ձիգ անել ֊Քծնել, շողոքորթել:
Կուռ բռնել — Օգնել, ձեռք բռնել, սատար
լինել:
Կուրծք(ը) ծեծել — Երդվել, հավատացնել:
Ողբալ:
Հ
Հա՛ այսօր, հա՜ վաղը ֊Այսօր կամ վաղը,
ինչ նշանակություն ունի:
Հազար կտոր լինել — Ջարդուփշուր լինել:
Շատ չարչարվել:
Հազար չափել, մեկ կտրել — Անելիքը
շատ կշռադատել, նոր սկսել:
Հալալ կաթնակեր — Առաքինի, օրինավոր.
ազնիվ:
Հալալ քրտինք ուտել — Ապրել սեփական
արդար աշխատանքով:
Հալած յուղ — Անառարկելի ճշմարտություն:
Հալած յուղի տեղ ընդունել — Առանց
կասկածելու ասածը ճշմարտություն
համարել:
Հալվել-մաշվել — Հյուծվել, նիհարել,
հալումաշ լինել:
Հալից ընկնել — Ուժասպառ լինել,
հյուծվել:
Հականե հանվանե — Անունները
առանց թաքցնելու տալ:

353 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Համենայն դեպս — Բոլոր պարագաներուս,
ամեն դեպքում:
Համբերության բաժակը լցվել — Այլևս
չկարողանալ համբերել:
Համը հանել ֊Զզվեցնել, ձանձրացնել,
տաղտկալի դարձնել:
Համ նալին խփել, համ մեխին — Հակադիր
կարծիքներ արտահայտել:
Համով-հոտով — Սիրով, հաշտ: Համեղությամբ:
Հայացքը սևեռել — Անթարթ աչքերով
ուշադիր նայել:
Հայացքը փախցնել ֊Խուսափել ուղիղ
աչքերի մեջ’ երեսին նայելուց:
Հայացքով չափել — Ուշադրությամբ
նայել, զննել, ուսումնասիրել:
Հա՜յ գիդի, հա՜ — Երանի այն ժամանակներին:
Հայերեն հասկանո՞ւմ ես — Ինչո՞ւ չես
ըմբռնում պարզ ասված բանը:
Հային հասնել ֊Նեղ վիճակում եղողին
օգնել:
Հանաք մասխարա — Կատակ, ոչ լուրջ
գործ:
Հանգիստ խղճով — Լրիվ համոզված
լինելով իր ճշմարտացի լինելու
մեջ, խիղճը հանգիստ:
Հանդերձյալ աշխարհ ուղարկել —
Մեռցնել, սպանել:
Հանկարծակիի բերել — Մեկին անսպասելի,
չնախատեսված արարքով
կամ խոսքով շփոթեցնել:
Հան հա, չէն չէ լինել — Իր խոսքի տերը
լինել, ասածը, խոստացածը անպայման
կատարել:
Հաննիբալյան երդում — Որևէ բանի,
մեկի դեմ պայքարելու անզիջում
որոշում:
Հաշիվները մաքրել — Մեկից վրեժ լուծել,
մեջտեղից վերացնել ոչնչացնել:
Հարաբերությունները խզել::
Հաշիվ տալ — Բացատրություն տալ
արածի համար:
Հաշվի առնել ֊Նկատի ունենալ:
Հաշվի նստել — Մեկի կարծիքը հաշվի
առնել, լսել, համաձայնության
գալ:
Հասակ առնել — Հասուն, չափահաս
ղառնալ:
Հաստ գրպան — Հարուստ, ունևոր:
Հավիտենական քնով քնել — Մեռնել,
վախճանվել:
Հավի քուն — Շատ թեթև քուն:
Հավուր պատշաճի — Տվյալ օրվան,
դեպքին, ժամանակին համապատասխան:
Հատ ու կտոր — Կցկտուր, անկապ-ան-
կապ:
Հարեհաս լինել — Փրկել, օգնության
ձեռք մեկնել:
Հարյուրի կեսը հիսուն է — Մտահոգվելու
կարիք չկա, ինչ լինելու է, կլինի:
Հարյուր մաղի հաց կերած — Շատ
բան տեսած, փորձառու:
Հարսանիքի շերեփ — Տեղի-անտեղի
անընդհատ մեջ ընկնող, խառնը-
վող:
Հարստության մեջ լողալ — ճոխ ապ- .
րել:
Հարություն առնել — Վերակենդանանալ:
Հարցականի տակ դնել — Կասկածի
տակ դնել:
Հացը կտրել — Հյուրասիրվել: Մեկի
գործը’ պաշտոնը խլել:
Հացը ոտնատակ տալ — Հյուրասիրու-
թյունը արհամարհել:
Հացի խնդիր — Ապրուստի հարց:
Հացին յուղ քսել — Շողոքորթել, քծնել:
Հացի տեր դառնալ — Ապրուստի միջոցներով
ապահովվել:
Հաց հա նա պ ա զօրյա — Գոյության,
ապրուստի համար կենսականորեն
անհրաժեշտ միջոցներ, ամենօրյա
հաց, սնունդ:
Հաց ու պանիր ուտել — Կենսափորձ
ձեռք բերել:

354 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Հեռովն) գնալ — Մեծ հաջողությունների
հասնել, առաջադիմել: Պատշաճության
սահմանը անցնել: Հեռու
նպատակներ հետապնդել:
Հեռու գնալու կարիք չկա — Առանց
դժվարության կարելի է ասել,
հաստատել:
Հերն անիծել ֊Վնասել, պատժել:
Հերոստրատի փառք — Դաժան գործերի
ամոթալի հիշատակ:
Հեքիաթ(ներ) պատմել ֊ճիշտ չխոսել,
հորինել:
Հիմարների թագավոր — Չափազանց
հիմար:
Հին աղվես — Խորամանկ, ելք գտնող,
փորձառու տարեց մարդ:
Հին գայլ — Հափշտակությունների
գռփելու մեջ վարպետ մարդ:
Հին երգը երգել — Անցածը կրկնել,
մերժված փաստարկները նորից
մեջտեղ բերել:
Հին էշն է, փալանն է փոխել — Ըստ էության
ոչ մի փոփոխություն չի կրել,
միայն արտաքինն է փոխել:
Հո աշխարհի վերջը չի՞ — Մտահոգվելու,
տխրելու կարիք չկա:
Հոգեհան անել — Աաստիկ տանջել:
Հոգին ազատել — Չարչարանքից
փրկվել:
Հոգին ավանդել — Մեռնել, վախճանվել:
Հոգին բերանը բերել — Նեղել, չարչարել,
տանջել:
Հոգին բուռը հավաքել — Ամբողջովին
ենթակա դարձնել:
Հոգին թեթևացնել — Ներքին տանջալի
ապրումներից ազատվել:
Հոգին խոր լինել — Շատ բան իմանալ,
շատ բաների տեղյակ լինել:
Հոգին ծախել — Մեղք գործել, անարդարություն
անել, դավաճանել
որևէ գաղափարի:
Հոգին պղտորել — Բարկացնել, զայրացնել:
Հոգին ուտել — Նեղություն տալ, չարչարել,
տանջել:
Հոգին փառավորվել — Չափազանց
գոհ լինել, հաճելի լինել:
Հոգի տալ — Անսահմանորեն նվիրված
լինել մի բանի, սիրով մի բան
անել:
Հոգի ունեմ տալու — Անկարող եմ ճիշտը
չասել:
Հոգսը քաշել — Հոգալ կարիքները,
մտածել մի բանի մասին:
Հոգսի տակ ընկնել — Ծանր պարտականություններ
վրան առնել:
Հոգու հետ խաղալ — Չարաճճի կատակ
անել, ձեռ առնել:
Հողը գլխիդ — Անեծք մեռնես:
Հող դառնալ — Մեռնել:
Հողը դնել — Թաղել:
Հողը չի ծնել ֊Նմանը չկա, հատը չկա:
Հողի (ջրի) գին — Չափազանց էժան:
Հողին հանձնել — Հուղարկավորել:
Հողին հավասարեցնել — Հիմնահատակ
ավերել: Ներկայացնել իբրև
բոլորովին անպետք:
Հողին կպած — Կարճ, թզուկ, գետնամած:
Հոմերական ծիծաղ — Որոտալիդ, անզուսպ
ծիծաղ:
Հոնքերը կախել (կիտել) — Տխուր, խոժոռ
դառնալ, վշտանալ, զայրանալ:
Հոնքերը վեր բարձրացնել — Զարմանք
արտահայտել:
Հոնքերից թույն կաթել — Աաստիկ զայրացած
լինել:
Հոնքը շինելու տեղ աչքն էլ հանել —
Մի բան ուղղելու փոխարեն ավելի
փչացնել:
Հոսանքի դեմ գնալ — Տիրապետող
տրամադրությանը, կարծիքին դեմ
գնալ հակառակվել:
Հովերով տարվել — Հավակնել, հուսալ
մի բան անելու:

355 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Հոր գինը վրան դնել — Շատ թանկ
գնով ծախել:
Հորդուբորդ անել — Սպառնալ, հոխորտալ,
մեծ-մեծ խոսել:
Հո՞ր, թե՞ փոր — Անհատա՞կ է, լցվել չկա՞:
Հորթի հրճվանք — Անհինն, անգիտակ
ուրախություն:
Հոր հարսանիքը միտ(ք)ը գցել •
Դժվար, անելանելի վիճակի մեջ
գցել, խիստ պատժել:
Հորս ցավը ֊Վատ, տհաճ բան: Անեծք:
Հոր վարել — Որոգայթ, դավ լարել:
Հրի մատնել ■ Կրակ տալ, այրել:
Հրի ու սրի մատնել — Կոտորել, բնաջնջել:
Հրի ու ջրի միջով անցնել — Սաստիկ
դժվարությունների, փորձությունների
ենթարկվել:
Հուդայի համբույր — Քողարկված
մատնություն, դավաճանություն’
բարեկամության արտաքին ցույցով:
Հում-հում կուլ տալ — Հեշտությամբ
հաղթել, ուժով շատ գերազանց
լինել:
Հունից հանել — Բնական ընթացքից
հանել, շեղել:
Հուշտ անել — Խրտնեցնել, շփոթեցնել:
Հուպ տալ — Սեղմել: Որևէ բան եռանդով
անել: Քննադատել:
Հուր թափել — Սաստիկ շոգ անել:
Ուժեղ գնդակոծություն լինել:
Հուրի փերի — Չափազանց գեղեցիկ:
Հօդս ցնդել — Վերանալ, աներևութանալ:
Ձ
Ձախ գնալ — Անհաջողության մատ-
նըվել, ձախողվել:
Ձախ ոտքի վրա վեր կենալ — Վատ
տրամադրություն ունենալ, բարկացած
լինել:
Ձախորդ Փանոս — Անհաջողակ մարդ:
Ձայն բարբառո հանապատի — Անհետևանք,
անարձագանք մնացած
խոսք, կոչ:
Ձայն դուրս գալ — Լուր տարածվել,
իմացվել, մի բանի մասին խոսվել:
Ձայնը աշխարհը գցել (աշխարհով
մեկ անել) — Բարձր գոռգոռալ:
Ձայնը գլուխը գցել — Բարձրաձայն
խոսել, երգել, լալ:
Ձայնը կտրել — Լռել, չխոսել:
Ձայնը կտրվել — Ձայնը խզվել,
խռպոտվել:
Ձայնը տա ք տեղից գալ — Ապահով վիճակում
լինելով ուրիշների նեղ
վիճակը հաշվի չառնել:
Ձայնը փորը ընկնել (գցել) — Վախից
ձայնը կտրել, սսկվել:
Ձայն ձայնի տալ — Միմյանց ձայնակ-
ցել (երգել, լալ):
Ձայն տալ — Կանչել: Հայտնել: Քվեարկել:
Քնից արթնացնել:
Ձավար անել — Շատախոսել, դատարկաբանել:
Ցնդաբանել, հիմար-հի-
մար խոսել:
Ձեռը բերանին հասնել — Կարողանալ
ապրուստը հոգալ:
Ձեռի միջից հոտ քաշել — Գուշակել,
կանխագուշակել:
Ձեռնոց նետել — Մենամարտի հրավի-
րել:
Ձեռնոցը վերցնել — Մենամարտի հրավերն
ընդունել:
Ձեռ ու ոտը խառնվել — Շփոթվել, անե-
լիքը չիմանալ:
Ձեռ ու ոտ ընկնել — Շփոթվել, աղաչել:
Ձեռ ու ոտից ընկնել — Ֆիզիկական
աշխատանքի անընդունակ լինել:
Ձեռք առնել ■ Օաղրի առարկա դարձնել,
վրան ծիծաղել:
Ձեռք բերել — Մի բանի տիրանալ, ճարել:
Ձեռքը դեմ անել — Մուրալ:

356  ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ձեռք(եր)ը լվալ (լվանալ) — Պատասխանատվությունը
իր վրայից
գցել, մի բանի մասնակցելուց
հրաժարվել: Հույսը կտրել մի բանից:
Ձեռքերը կեղտոտել — Ստոր գործ կատարել,
անարժան մի բանի մասնակցել:
Ձեռքերը շփել — Շատ ուրախանալ
հաջողության պատճառով:
Ձեռքերին ազատություն տալ — Սանձարձակ
դառնալ:
Ձեռքը առնել — Ստանձնել, վերցնել,
բուռը հավաքել:
Ձեռքը բաց — Առատաձեռն:
Ձեռքը բռնել — Արգելել որևէ բան անելու:
Ձեռքը դողալ ֊Վախենալ:
Ձեռքը ընկնել ֊ճարել, գտնել: Բռնվել,
գերվել:
Ձեռքը թափահարել — Դադարել ուշադրություն
դարձնելուց, մի բանով
զբաղվելուց, անտարբեր լինել:
Ձեռքը խնդրել — Ամուսնության առաջարկ
անել:
Ձեռքը ծոցում մնալ — Շվարած, խեղճ,
անօգնական:
Ձեռքը կարճ — Աղքատ, չունևոր:
Ձեռքը ձեռք է լվանում — Փոխադարձաբար
իրար օգնում են:
Ձեռք մեկնել — Օգնել: Մուրալ:
Ձեռք պարզել — Մուրալ, օգնություն
խնդրել:
Ձեռքի թաշկինակ — Խաղալիք, գործիք:
Ձեռքից գնալ — Կորչել, իրենից օտարվել:
Մեռնել: Հյուծվել:
Ձեռքն ու ոտքը կապել — Կաշկանդել,
ազատ գործելու հնարավորությունից
զրկել:
Ձեռքով անել — Ողջունել:
Ձեռք ու ոտք ընկնել — Աշխատել մի
բան անել, ջանալ, փութալ: Խնդրել,
աղաչել:
Ձեռ ու ոտից ընկնել — Ֆիզիկական
աշխատանքի անընդունակ լինել:
Ձթի (ձյութի) պես կպչել — Մեկին հետամտել,
հետևից քարշ գալ, հանգիստ
չթողնել:
Ձիուց իջնել, Էշին նստել — Նախկին
բարձր պաշտոնից անցնել ցածր
պաշտոնի:
Ձվի մեջ մազ փնտրել — Խիստ բծախնդիր
լինել, չմահավան լինել:
Ձու խուզող — Ուրիշներին գջլելով
ժլատությամբ ապրող:
Ձուկը գլխից բռնել — Հիմնականից
սկսել:
Ձուկը գլխից հոտել — Զեղծումները,
անօրինականությունները մեծերից
սկսվել:
Ձուկը ծովում բազար անել — Մի բան
չարած’ դրա մասին խոսել:
Ղ
Ղադրը իմանալ — Արժանիքը հարգը,
նշանակությունը գնահատել:
Ղարաբաղցու կող ունենալ — Իրասածի,
համառ լինել:
Ղշի թևով — Արագ, շտապ:
ճ
ճակատը բաց — Համարձակ, պարզերես:
ճակատը դեմ անել — Ընդդիմանալ,
համառել մի բան անելու:
ճակատը համբուրել — Գովել, գովաբանել:
ճակատը շփել — Երկար մտածել:
ճակատին ասել — Առերես ասել:
ճակատին գրված — Նախասահմանված,
կանխորոշված:

357 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

ճա կատ ին խփել — Երեսին ասել
ճշմարտությունը:
ճակատին մուր քսել — Անպատվել,
պատվագրվել:
ճակատից այն կող չտեսնել ֊ նեղմիտ,
սահմանափակ ունակությունների
տեր լինել:
ճամպրուկային տրամադիություն —
Մի տեղում չմնալու, տեղից տեղ
փոխադրվելու, չհիմնավորվելու
ցանկություն;
ճա մփից հանել — Անօրինականության,
վատ բան անելու դրդել:
ճանապարհի կեսից հետ դառնալ —
Գործը ավարտին չհասցնել, կիսատ
թողնել:
ճանապարհին քա ր գցել — Մեկին խոչընդոտել,
խանգարել:
ճանապարհ կտրել — Ավազակությամբ
զբաղվել: Անցնել, գնալ:
ճանճից յուղ հանել — Շատ ժլատ, շահամոլ
լինել:
ճաշը եփել — Մեկին պատժել:
ճարը կտրած — Ողորմելի, անօգնական,
թշվառ:
ճիպոտը քոլից կտրել — Իր աստիճանին
համապատասխան ընտանիքից
աղջկա հետ ամուսնանալ:
ճտերը աշնանն են հաշվում — Արդյունքը
վերջում է հայտնի լինում:
ճրագով փնտրել — Հազվագյուտ լինել,
չգտնվել:
Մ
Մագիլները ցույց տալ — Իսկական
էությունը բացահայտել, չարությունը
ի հայտ բերել:
Մազե կամուրջ — Վտանգավոր փորձություն,
դժվարանցանելի տեղ:
Մազերը բիզ-բիզ կանգնել — Սաստիկ
վախենալ:
Մազերը փետտել — Կոծել, սգալ, ողբալ:
Մազը գերան դարձնել — Չափազանցնել:
Մազը կտրած — Անամոթ, խայտառակ,
անպարկեշտ: :
Մազի չափ — Շատ քիչ, չնչին չափով:
Մազից կա խ վա ծ լինել — Խիստ
վտանգավոր, օրհասական վիճակում
լինել:
Մազ փետել — Լացել, կոծել, ողբալ:
Մախաթը պարկում (չ)թաքցնել —
Երևացող բանը, իրականությունը
ծածկել, թաքցնել:
Մածնի աման լպստող — Մուրացկան,
աղքատ:
Մածնի մերան — Խառնակիչ, բանսարկու:
Մածնին սև ասել — Բացարձակ սուտ,
սխալ ասել:
Մածունն անփչել ուտել — Ծաղր
«քաջ», «խիզախ» լինել:
Մահկանացուն կնքել — Մեռնել, վախճանվել:
Մահվան դուռը հասնել — Մերձիմահ-
լինել, խիստ չարչարվել:
Մահվան երեսին ծիծաղել — Մահն
արհամարհել:
Մահու հրեշտակ — Հոգեառ հրեշտակ:
Մահուդի տակ դնել — Գործին ընթացք
չտալ, անհետևանք թողնել:
Մաղը ծակ — Բացբերան, անխելք:
Մաղով ջուր կրել — Անօգուտ աշխատանք:
Մայրը տղա բերել — Հաջողության մեջ
լինել:
Մաշկի վրա զգալ — Իր փորձով ստուգել,
իմանալ:
Մատաղ անել — Նվիրաբերել:
Մատաղ լինել — Մեռնել, զոհվել:
Մատաղ ուտող — Սրա-նրա հաշվին
ապրող, պնակալեզ:
Մատը բերանում մնալ — Զարմանքից
ապշել:.

358 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Մատը կծել — Գլխի ընկնել, կռահել:
Մատը մատին չխփել(չտալ) — Բոլորովին
չաշխատել, անգործ մնալ:
Մատը շրթունքին դնել — Լռություն
պահպանել, չխոսել:
Մատը վերքին դնել — Չարիքի բուն
պատճառը ցույց տալ:
Մատը վրան դնել — Տիրանալ, մի բանի
վրա իր իրավունքը հայտնել,
իրենը համարել, ձեռք բերելու
ցանկություն հայտնել:
Մատի վրա խաղացնել — Խորամանկությամբ,
նենգամիտ հնարքով
խաբել:
Մատից հոտ քաշել — Նախազգալ,
գուշակել:
Մատի փաթաթան անել — Բամբասանքի
առարկա դարձնել, մի աննշան
դեպք շարունակ հիշել ու ասել:
Մատները հետը լիզել (ուտել) — Շատ
համեղ լինել (կերակուրը):
Մատները մոմ դարձնել’ վառել — Անսահմանորեն
նվիրված լինել, հոգատար
լինել:
Մատն երի արանքով նայել — Առանց
պատշաճ ուշադրության, իմիջի-
այլոց, չտեսնելու տալով:
Մատնեքի միսն ուտել — Շատ աշխատանք
թափել, չարաչար աշխատել:
Մատ թափ տալ — Ապառնալ:
Մատները լիզել — Օգտվել, շահվել:
Շատ համեղ է:
Մատով անել — Մատի շարժումով մոտենալու
նշան անել:
Մարդ կուլ տալ ֊Շատակեր, անկուշտ
լինել:
Մարմանդ ջրից վախենալ — Զգուշանալ
արտաքուստ հանգիստ մարդուց:
Մարմնից կտրել — Դժվարությամբ, ցավով
տալ, զիջել, հրաժարվել մի
բանից:
Մաքուր սրտով — Անկեղծորեն, բարի
նպատակներով:
Մեխի գլուխ — Անզոր, անգործունյա,
ավելորդ:
Մեխին խփել — Բուն խնդրին նպատակակետին
անցնել:
Մեծ բերան — Գոռոզ, ամբարտավան,
պոռոտախոս:
Մեծ էշը ախոռում մոռանալ — Ամենակարևոր
բանը անտես անել, մոռացության
մատնել:
Մեծի հետ մեծ, փոքրի հետ փոքր լինել
— Համեստ, հասարակ, մարդամոտ
լինել:
Մեծ կտորը ականջը թողնել — Կտոր-
կտոր անել, ոչնչացնել:
Մեծ սրտի տեր — Մեծահոգի:
Մեկին քաշել ֊Նմանվել, ժառանգել:
Մեկ մարդու նման — Միահամուռ:
Մեղա գալ — Հանցանքը խոստովանել:
Մեծ քիթ — Գոռոզ, մեծամիտ:
Մեկի դռան շունը լինել — Անվերապահորեն
հնազանդվել մեկին:
Մեղք գործել — Հանցանք կատարել:
Մեղքը բարդել ֊Մեղքը մեկի վրա գցել:
Մեղքի տակ ընկնել — Մեկի վնասվելուն
պատճառ դառնալ:
Մեղքը պահել — Հանցանքը թաքցնել:
Մեջ առնել — Շրջափակել:
Մեջ ընկնել — Միջամտել, խառնվել մի
գործի:
Մեջը փուչ — Դատարկ:
Մեջն ուռչել — Հպարտանալ, գոռոզանալ,
նաև’ մի բանից նեղանալ:
Մեջքի քարը վայր ընկնել — Օանր
հոգսից ազատվել, հանգստանալ:
Մեջք լինել — Թիկունք, պաշտպան լինել,
սատարել:
Մեջք ծռել — Ենթարկվել, հնազանդվել,
խոնարհվել:
Մեջքը ծռել — Աշխատելով չարչարվել,
տանջվել:
Մեջքը կոտրել — Հուսահատվել, թևաթափ
լինել: Մեծ վնաս հասցնել

359 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Մեջք մեջքի տալ — Միմյանց օգնել,
պաշտպանել:
Մերը մեզ հասնել — Շատ ապրումներ
ունենալ, խիստ հուզվել:
Մերը լացացնել — Սաստիկ վնասել:
Մեր փողոցում էլ տոն կլինի — Մենք էլ
հաջողություն կունենանք:
Մի թիզ հող — Շատ փոքր տարածություն:
Մի կտոր հաց տալ — Լավություն անել:
Մի մատ — Տարիքով փոքր:
Մի մարդու նման — Միահամուռ կերպով,
միասին, միաբան:
Մի մտքի լինել — Նույն կարծիքն ունենալ:
Մինչև աշխաիհի ծայրը — Ինչքան էլ
հեռու լինի:
Մինչև վերջին կաթիլը — Ամբողջապես,
լիովին:
Մինչև ուղն ու ծուծը — Լրիվ, ամբողջովին:
Մի շնչով — Միանգամից, իսկույն:
Միով թանիվ — Մի խոսքով:
Մի ոտքը գերեզմանում — Մահամերձ:
Միսը ծամել — Չարչարել, տանջել:
Միս ու արյուն դառնալ — Կենսականորեն
անհրաժեշտ լինել:
Մի տաշտի խմոր — Իրար նման, իրարից
համարյա չտարբերվող:
Մի տան պես — Հարազատորեն, ինչպես
մի տան անդամներ:
Մի տեղ նստել, մի տեղ վեր կենալ ■
Միաբանել, միասին, համատեղ
հանդես գալ:
Միտք դնել ֊Մտադրվել, որոշել, վճռել:
Միտքը ծռել — Մոլորեցնել:
Միտքը ծուռ — Հետին միտք ունեցող,
նենգավոր, խարդախ:
Միտքը պղտորել ֊Մտատանջել, վատ
բան ներշնչել, միտքը ծռել:
Միտք հղանալ — Մի բան որոշել, միտք
ծագել:
Մի փութ մեղրով չուտվել — Դժվարամարս,
չափազանց դառը, լեղի լինել:
Մկան բնին (ծակին) հազար ոսկի
տալ — Սարսափահար մի տեղ
փնտրել թաքնվելու համար:
Մկան սիրտ ունենալ — Վախկոտ լինել:
Մոգական գավազան — Արտասովոր,
հրաշագործ ուժ:
Մոլորյալ որդի ֊Փուչ, անառակ մարդ:
Մոխիր դառնալ — Ավերվել, ոչնչանալ:
Մոխիրը քամուն տալ — Ոչնչացնել,
քարուքանդ անել:
Մոխրում թավալ տվող — էշ, ավանակ:
Մոմ դառնալ — Հլու, հնազանդորեն ենթարկվել:
Մոմի պես հալվել ֊Հյուծվել, նիհարել,
նվազել:
Մոռացության գիրկն ընկնել — Մոռանալ,
մոռացվել, չհիշել:
Մոտը գալ ‘ գնալ — Այցելել:
Մոտ լինել — Մտերիմ լինել:
Մորթած հավի ծիծաղը գալ — Խիստ
անբնական, անհեթեթ, անհասկանալի
լինել:
Մորթը պրծացնել — Կաշին ազատել:
Մոր ծիծ կտրող — ճարպիկ սրիկա:
Մորուքը փետել — Անպատվել անարգել:
Մորուքին թքել — Ծանր վիրավորանք
հասցնել, անպատվել:
Մռութ անել — Խռովել:
Մտածմունքի մեջ ընկնել — Մտատանջվել:
Մտքերը հավաքել ■ Կենտրոնանալ:
Մտքի թելը կտրել ■ Մտածմունքը ընդհատել:
Մտքի հետև(ից) ընկնել — Սկսել մտածել,
մտածմունքով տարվել, մտամոլոր
դառնալ:
Մտքից հանել — Չհիշել, մոռանալ:
Մտքում դնել — Մտադրվել, որոշել:
Մութ տեղը լույս տալ ֊ Շատ գեղեցիկ
երԼւալ: Ասվում է կաշառքի մասին:
Մուկ դառնալ — Խեղճանալ: Շատ
թրջվել:
Մուկ ու կատու խաղալ — Խուսափել,
խորամանկել փորձելով խաբել
մեկին:

360 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Մուննաթ գալ — Արած լավությունը անտեղի
հիշեցնել:
Մուննաթի տակից դուրս գալ — Իր
նկատմամբ արած լավությունը
լիովին փոխհատուցել:
Մուռ(ը) հանել — Վրեժխնդիր լինել,
վրեժ լուծել:
Մուրազին հասնել — Իղձը փափագը
կատարվել:
Մուր քսել — Անվանարկել, վւսրկաբե-
կել:
3
Յոթ գույն փոխել — Շատ զայրանալ,
բարկությունից կարմրել, երեսի
գույնը փոխել:
Յոթ կաշի մաշկել — Աաստիկ չարչարել,
տանջել:
Յոթերորդ երկնքում լինել ■ Անսահմանորեն
երջանիկ լինել:
Յոթ սարի ետև — Շատ հեռու:
Յոլա գնալ — Հարմարվել:
Յուղոտ տեղ — Շահութաբեր պաշտոն:
Յուղ քսել բերանին • Կաշառել, կաշառք
տալ, բերանը մի բան գցել:
Յուր ասածի — Հաստակող, իրենը
պնդող:
Ն
Նազ անել — Ցույց տալ, թե չի ուզում,
բայց ցանկանալ, չեմուչում անել:
Նազը քաշել — Քմահաճույքը տանել
կատարել:
Նազ ծախել — Փքվել, կոտրատվել,
հպարտանալ, գոռոզանալ:
Նազ ու տուզ անել — Կոտրատվել, չեմուչում
անել, ձևացնել:
Նամուսը գետն ով տալ (ջուրը գցել) —
Անպատվել, խայտառակել:
Նամուսը շները ուտել — Աննամուս լինել,
իր պատվի հարգը չիմանալ:
Նամուսի գերի — Պատվի, բարոյականության
անձնվեր պաշտպան:
Նաշը կապել (մեկի) — Ցանկալ, որ
մեռնի, դագաղը դրվի:
Նեղն ընկնել — Դժվար կացության մեջ
ընկնել:
Նեղ օր — Դժվար վիճակ, սուղ պայմաններ,
աղքատ ժամանակ:
Նեղ օրին հասնել — Դժվար պայմաններում
գտնվելու ժամանակ օգնություն
ցույց տալ:
Ներսից սատանա, դրսից քահա նա —
Երկերեսանի:
Նիստ ու կաց ■ Վարքուբարք, կենցաղ:
Նոյի ագռավ — Հատուկ հանձնարարությամբ
մի տեղ ուղարկված և
չվերադարձած մարդ:
Նոյի տարի — Հին, անհիշելի ժամանակներ:
Նստել վեր կենալ — Նիստ ու կաց,
վարվելակերպ:
Նստվածք տալ — Հետևանք թողնել,
հարատևել:
Նույն երգը երգել — Կրկնել նույն բանը
ասածը, արածը:
Նույն տեղում դոփել — Չառաջադիմել,
չզարգանալ:
Շ
Շաբաթը ուրբաթից շուտ գալ — Հանգուցալուծումը
սպասվածից շուտ
տեղի ունենալ:
Շախը կոտր(վ)ել — Նախկին բարձր
դիրքը տրամադրությունը, հպարտությունը
չունենալ, թավւը կոտըր-
վել:
Շամփուր կուլ տալ — Զգաստ, ձգված
դիրքով կանգնել կամ քայլել
առանց որևէ կողմ թեքվելու:

361 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Շուն խաղացնող — Խեղկատակ, ծաղրածու:
Շունչ(ը) առնել — Որևէ ծանրությունից
ազատվել, հանգիստ, ապահով
զգալ:
Շունչը կտրվել — Շնչասպառ լինել,
խեղդվել:
Շունչ տալ — Ոգևորել, կենդանացնել:
Շուն ու գայլ (գել) — Օտար մարդիկ,
թշնամիներ:
Շուն ու կատու դառնալ — Անհաշտ
թշնամիներ դառնալ:

Ո
Ոգի առնել — Կենդանանալ:
Ոխը առնել — Վրէժխնդիր լինել, վրեժն
առնել:
Ողորմություն անել — Թույլ տալ, արտոնել
մի բան անելու:
Ողորմություն խնդրել — Մուրալ:
Ոչ ձուկ, ոչ միս — Անսկզբունք, հակադիր
կարծիքներից ոչ մեկը պարզորոշ
կերպով չընդունող:
Ոչ մի դեպքում • Երբեք, ամենևին:
Ոչ շառին խառնվել, ոչ խերին — Անտարբեր
լինել:
Ոչ տարավ, ոչ բերեց — Առանց դես ու
դեն նայելու, երկար մտածելու,
կշռադատելու:
Ոչ ու փուչ — Անպետք, անպիտան:
Ոսկե դար — Ծաղկուն շրջան, երջանիկ
ժամանակ:
Ոսկե ֆոնդ — Ամենալավ, ամենագնա-
հատելի, ամենանշանակալի
ֆոնդ, արժեք:
Ոսկե սիրտ ունենալ — Բարի, խղճով
լինել:
Ոսկի հարսանիք — Ամուսնության 50-
ամյակը:
Ոսկի ձեռքեր ունենալ — Շնորհքով,
հմուտ լինել:
Ոսկորը պինդ — Ամրակազմ, դժվարություններին
դիմացող:
Ոսկու մեջ լողալ — Մեծ հարստություն
ունենալ:
Ոտը կարպետի չափով մեկնել — Չափը,
ճանաչել, ունեցած միջոցների
համաձայն ապրել:
Ոտը բարձր տեղ մեկնել — Մեծ բաների
ձգտել:
Ոտը բացվել — Գնալ-գալը շատանալ,
հաճախանալ:
Ոտը դեմ անել • Համառել, դիմադրել,
պնդել, չզիջել:
Ոտը խա ղաղվել — Երթևեկությունը
դադարել:
Ոտը կախ — Ապասողական վիճակ:
Ոտը կոխել — Նեղել:
Ոտը կտրել ■ Գնալ-գալը դադարեցնել:
Ոտը քաշել — Հեռանալ:
Ոտը քարին առնել — Ձախորդության
հանդիպել:
Ոտին տեղ անել — Մի տեղ հաստատվել:
Հաստատ դիրք ստեղծել իր
համար:
Ոտի տակը փորել — Մեկին վնասելու
համար դավ նյութել:
Ոտի վրա — Անմիջապես, իսկույն:
Ոտից գլուխ — Ամբողջովին, ամբողջապես:
Ոտից ընկնել — Անկարող լինել
շարժվելու, քայլելու:
Ոտները գետնին զարկել — Աաստիկ
բարկանալ:
Ոտները գետնից կտրվել — Ուրախանալ,
ցնծալ:
Ոտները լիզել — Ատորանալ մեկի .
առաջ աղաչել-պաղատելով:
Ոտները ջուր անել ‘ խմել — Երախտագետ
լինել, ըստ արժանվույն գնահատել,
շատ հարգել:
Ոտներն ամպոտ — (հեգն.) Անսխալական,
անմեղ:
Ոտներն ընկնել — Աղաչել, պաղատել,
թախանձել:
Ոտ ու ձեռից ընկնել — Անօգնական,
անկարող, անճար վիճակի մեջ լինել,
տկարանալ:

362 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Պ

Պատմություն դարձնել ■ Ձգձգել, երկարացնել:
Պատռած բերան — Անզուսպ լեզու
ունեցող:
Պատռած երես — Անամոթ, անպատկառ:
Պատվի հետ խաղալ — Անպատվել,
անունը պղծել:
Պարզերես դուրս գալ — Գործը հաջողությամբ
ավարտել:
Պել կտրել — Ապշել, պելվել:
Պեծին կրակին անել — Ուժերից վեր
ճիգ թափել, չարաչար աշխատել:
Պեծ ու կրակ — Աշխույժ, եռանդուն,
անհանգիստ, չար:
Պինչը վեր քաշել ֊ Արհամարհել, բանի
տեղ չդնել:
Պինչը քամի մտնել — Ցնորական բաների
ետևից ընկնել:
Պլատոնական սեր — Մաքուր, իդեալական
սեր առանց ֆիզիկական,
մարմնական ձգտումների:
Պլոճիկով մարդ • Անվեհեր, զրկանքներից
չվախեցող:
Պղտոր ջրում ձուկ որսալ — Խառնաշփոթությունից
օգուտ քաղել անձնական
շահի համար:
Պյուրոսյան հաղթանա կ — Չափազանց
մեծ կորուստներով հաղթանակ:
Պնակները լիզել — Մեկի հարստությամբ
ապրել, նրա փշրանքներից
օգտվել:
Պնչից հանել — Չթողնել, որ մարսի,
քթից հանել:
Պոչը խուզել ■ Պաշտոնից հեռացնել,
ոտը կտրել:
Պոչը ոլորել — Խիստ սաստել, պատ-
ժել:
Պոչը պրծացնել — Ազատվել, փրկվել:
Պոչը տրորել — Մեկին խիստ քննադատել,
մեղադրել:
Պոչը ցից փախչել — Մեծ արագությամբ,
ամբողջ ուժով փախչել:
Պոչը քաշել — Զգուշացնել, զսպել: Մի
տեղից քաշվել, հեռանալ:
Պոչից քա(ր)շ գալ — Հետ մնալ, շատ
դանդաղ առաջանալ: Մեկին
կրնկակոխ հետևել:
Պոչ խաղացնել — Կեղծավորել, շողոքորթել,
քծնել, խորամանկել:
Պոչ կպցնել — Թերություն, պակասություն
վերագրել, անուն դնել:
Պոչն իրեն քաշել — Չխառնվել, չմիջամտել:
Պոչ շարժել — Մտերմություն ցույց
տալ, շողոքորթել:
Պռոշ անել — Հուզվել, լացակումել:
Պռոշը ճաքել — Շատ վախենալ, լեղաճաք
լինել:
Պռոշները լպստել — ճաշակելու ցանկություն
ունենալ:
Պրծավ գնաց — Վերջ, այս է բոլորը:
Ջ
Ջանը դուրս գալ — Սաստիկ չարչարվել:
Ջարդ ու փշուր անել — Ջարդել, կոտորել,
ոչնչացնել:
Ջարման քաշել — Պատճառած վնասը
հատուցել:
Ջեբը թափ տալ — Գրպանները դա-
տարկել, ունեցած դրամը հանել:
Ջերմոցում պահել — Փափկասուն
կյանքի սովորեցնել:
Ջիգ(ա)րով մարդ — Սիրալիր, ջերմ,
բարյացակամ վերաբերմունք
ունեցող:
Ջիլը ծամել — Բամբասել, միսը ծամել:
Ջիները բռնել — Կատաղել, զայրանալ:
Ջրերն ընկնել -Ի հաշիվ մեկի շահվել,
մեկին հետևել:
Ջրի երեսը բարձրանալ — Պարզվել,
երևալ, ի հայտ գալ, տեսանելի
դառնալ, բացվել:

363 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ջրի երես դուրս բերել — Բացահայտել,
մերկացնել խայտառակությունը:
Ջրին տալ ֊Իզուր, անօգուտ վատնել:
Ջրի պես — Սահուն, անսայթաք, բերանացի,
անգիր:
Ջրի տ ա րա ծ — Ջրատար, միամիտ,
խեղճ:
Ջրից չոր դուրս գալ — Նեղ վիճակից
անվնաս փրկվել:
Ջուր անել — Վարժ կարդալ:
Ջուրը բերանը առնել — Ձայն-ծպտուն
չհանել, անխոս մնալ:
Ջուրը գցել — Կորցնել, անօգուտ վատնել:
Ջուր պղտորել — Խառը իրարանցում
ստեղծել իր օգտին ծառայեցնելու
նպատակով:
Ջուրը ջրամանից հանել — Մի կերպ,
հազիվ ապրել, յոլա գնալ:
Ջուր ծեծել — Զրաբանել, դատարկաբանել:
Ջուրը տանել — Անհետևանք, անօգուտ
անցնել-գնալ:
Ջուրը տանել’ ծարավ ետ բերել —
Շատ խորամանկ վարպետորդի
լինել, ձեռքից ամեն ինչ գալ:
Ջուրն ընկնել — Զուր անցնել, կորչել:
Ռ
Ռադ անել ֊Հեռացնել, վռնդել:
Ռեխը բան գցել — Կաշառել:
Ռեխը թթվացնել — Մռայլվել:
Ռեխը ցրիվ տալ — Անկարգ, անվայել
խոսել:
Ռուբիկոնն անցնել — Վճռական, անդառնալի
քայլ անել:
Ռումբի պես պայթել — Ուժեղ տպավորություն
գործել:
Ս
Սաղ-սաղ թաղել • Բարոյապես վնա-
սել, ոչնչացնել:
Սամթ գցել — Հարմար առիթ, պահ որոնել:
:
Սայլը ճոռալու տեղ սայլվորը ճռռալ
— Իրավունք ունեցողը չի բողոքում,
չունեցողն է բողոքում:
Սայլը տեղից շարժել — Գործը առաջ
տանել:
Սայլի առաջ քա ր դնել — Առաջընթացին
խոչընդոտել:
Սանձ դնել — Զսպել:
Սանձերը ձգել — Կարգի հրավիրել, արգելել:
Սանձը բուռը հավաքել — Ղեկավարությունը
իր ձեռքում կենտրոնացնել:
Սանձը բաց թողնել — Այլևս չկարողանալ
զսպել իշխել:
Սանձը թուլացնել — Ազատություն
տալ:
Սանձը քաշել — Չափավորել, կարգի
հրավիրել:
Սառը ջուր լցնել — Զարմացնել, հիասթափեցնել:
Գործը կասեցնել:
Սառը ջուր խմել — Հանգստանալ, բարկությունը,
ոգևորությունը իջեցնել:
Սառցի(ն) գրել ֊Պարտքը մոռացված,
գործը չեղած համարել, չվճարել,
ուրանալ:
Սառցի վրա քաշել — Գործի, առևտրի
մեջ խաբել:
Սառույցը կոտրել — Մի բան կաշկանդող
արգելքը վերացնել:
Սատանայի ծնունդ — Չար, անիծյալ:
Սատանան գիտի — Ոչ մեկին հայտնի չէ:
Սատանան գլուխ չհանել — Շատ
բարդ, խառը իրավիճակ լինել:
Սատանի աչք ունենալ — Շատ սրատես
լինել:

364 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Սատանի պոչ — Շատ խորամանկ
մարդ:
Սատանի քամի — Պտտահողմ:
Սարի այծ — Խենթ, անմիտ, թռչկոտող:
Սարի արջ — Վայրենի, կոպիտ, բռի:
Սարի նման — Հաղթանդամ, մեծ:
Սարի պես (կանգնել) — Որպես հզոր
պաշտպան, հովանավոր:
Սարից-ձորից խոսել — Դեսից-դենից,
անկապ խոսել:
Սար ու ձոր գցել — Խոսքը դիտմամբ
հիմնական նյութից հեռացնել,
խոսքը կտուրը գցել:
Սար ու ձոր ընկնել — Թափառել: Խոս-
քը ուղիղ չասել:
Սեղան նստել — Նստել ճաշելու:
Սեղան գցել — Սեղանին հաց, ուտելիք,
խմելիք դնել հյուրասիրելու նպատակով:
Սեղանը ծաղկեցնել — Երգով, նվագով
զվարճացնել սեղանակիցներին:
Սեպերը բացել — Ծիծաղել:
Սեպ խրել — Աշխատել բաժանել,
գժտեցնել, թշնամացնել:
Սև աղվես դառնալ — Քիչ-քիչ երևալ,
հազվագյուտ լինել, դժվարությամբ
ճարվել:
Սև ամպ կուտակվել • Վտանգը մոտ
լինել:
Սև բիծ — Արատ, ամոթանք:
Սև գույներով նկարագրել — Վատաբանել,
պախարակել, որպես վատ
ներկայացնել:
Սևերես անել — Ամոթով թողնել:
Սև էշի նստեցնել — Անարգել, խայտառակել:
Սև կապել — Սգալ:
Սև կատու անցնել միջով — Գժտվել:
Սևը սպիտակ դարձնել — Սուտը որպես
ճշմարտություն հաղորդել,
խաբել:
Սևը սպիտակից ջոկել — Կարդալ-գրել
իմանալ:
Սևն ու սպիտակը (ջոկել) — Սուտն ու
ճշմարտությունը, վատն ու լավը
(ճանաչել):
Սևով գալ — Ոչ բարով գալ, գալը ցանկալի
չլինել:
Սև փող չարժենալ — Լիովին անարժեք,
անպետք լինել:
Սև քվե տալ ֊ Դեմ քվեարկել:
Սիզիֆյան ա շխա տ ա նք — Չվերջացող,
հոգնեցուցիչ, անարդյունք աշխատանք:
Սիրամարգի փետուրներով ագռավ ֊
Արտաքին փայլով’ շքեղությամբ
դատարկությունը ծածկող մարդ:
Սիրտ առնել — Համարձակվել:
Սիրտը առնել — Սիրաշահել:
Սիրտը ահ ու սարսափ գցել — Ահաբեկել,
վախեցնել:
Սիրտն այրել — Վիրավորանք, վիշտ,
ցավ պատճառել:
Սիրտը բարակ — Դյուրազգաց, նուրբ:
Սիրտը բաց — Անկեղծ, պարզասիրտ,
զվարթ, ուրախ լինել:
Սիրտը բանալ — Ամենաթանկագին բանը
մեկին վստահել ասել:
Սիրտը գութ ընկնել ■ Խղճահարվել:
Սիրտը ետ բերել — Հանգստացնել, ուշ-
քի գալ:
Սիրտը երկյուղ ընկնել — Վախենալ,
երկյուղել:
Սիրտը թեթևացնել — Հանգստանալ,
հուզմունքը անցկացնել:
Սիրտը թուլանալ — Նվաղել:
Սիրտը թունդ առնել — Հանկարծ մի
բանից հուզվել, տրոփել, ոգևորվել:
Սիրտը լայն — Հյուրասեր, մարդամոտ:
Սիրտը լայն պահել — Չնեղանալ:
Սիրտը լիքը — Զգացված, հուզված,
փղձկալու պատրաստ:
Սիրտը լցվել — Զգացվել, հուզվել,
վիշտ կամ դառը զգացմունքներ
ունենալ, բայց չկարողանալ արտահայտել:

365 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Սիրտը խա րաբ անել — Տրամադրությունը
գցել:
Սիրտը խորովվել — Տառապել, տանջվել:
Սիրտը խոցել — Վիրավորանք հասցնել:
Սիրտը խռովել — Անհանգստացնել,
հուզել:
Սիրտը ծակել — Կծու խոսքով վիրավորել:
Սիրտը ծառս լինել ֊Սաստիկ հուզվել:
Սիրտը կա խ — Անտրամադիր, սիրտը
կոտրված:
Սիրտը կակղել — Համոզել, զիջել մի
բանում:
Սիրտը կոտրել ■ Վշտացնել, վհատեցնել:
Սիրտը կոտրվել — Ընկճվել:
Սիրտը կպչել — Սիրահարվել մեկին:
Սիրտը կտրել — Անտարբեր դարձնել,
անջատել:
Սիրտը կրակ գցել — Հոգեկան տանջանք
պատճառել:
Սիրտը կրծել ֊Տանջել, մորմոքեցնել:
Սիրտը ճաքել — Ահաբեկվել:
Սիըտը ճմլել — Ցավ զգալ, խիստ
զգացվել:
Սիրտը նեղ — Բարկացկոտ, նեղսիրտ,
նյարդային:
Սիրտը նվիրել — Սիրել մեկին:
Սիրտը շահել — Իր կոդմը գրավել, սիրաշահել:
Սիրտը շարժ(վ)ել — Հուզ(վ)ել, գութ
առաջացնել:
Սիրտը որդ կրծել — Անհանգստանալ,
մտատանջվել, ծանր ապրումների
մեջ լինել:
Սիրտը պայթել — Ուրիշի լավը տեսնելով
նախանձել:
Սիրտը պատռվել — Սաստիկ վախենալ:
Սիրտը պարզ ել — Որևէ բան խոստովանել,
սիրտը բաց անել, գաղտնիքները
հայտնել:
Սիրտը պինդ պահել — Դիմանալ, տոկալ:
Սիրտը պղտորել — Հուզել, խռովել,
տրամադրությունը գցել:
Սիրտը պնդանալ — Քաջալերվել, տոկալ,
դիմանալ:
Սիրտը սեղմել ֊Նեղել, մեծ հուզմունք
ցավ պատճառել:
Սիրտը սեղմվել — Ձանձրանալ, ճնշը-
վել:
Սիրտը սևանալ — Տխրել, վիշտ ապրել:
Սիրտը վա խ գցել ■ Սարսափեցնել:
Սիրտը վառվել — Վշտանալ, հուզվել:
Բորբոքվել, ոգևորվել:
Սիրտը վկայել — Նախազգալ, կանխագուշակել:
Սիրտը տակն ու վրա անել — Սաստիկ
հուզել, անհանգստացնել:
Սիրտը տեղը գցել — Հանգստանալ,
հոգեկան անդորրը վերականգնել:
Սիրտը ցավեցնել ֊Վշտացնել, տխրություն
պատճառել:
Սիրտը ուտել — Տանջել, չարչարել:
Սիրտը փակել — Ծածկամիտ լինել, իր
զգացումները չհայտնել ուրիշին:
Սիրտը փափկել — Սեղմանալ:
Սիրտը քաղցրացնել — Բարեհաճ վերաբերմունքի
արժանանալ:
Սիրտը քար — Անգութ:
Սիրտ տալ — Ոգևորել, թևավորել:
ՍոդոմԳոմոր — Խառնակություն, խառնաշփոթություն,
իրարանցում
(ըստ աստվածաշնչյան առասպելի):
Սողոմոնյան վճիռ — Իմաստուն որոշում
(երգիծական):
Սոխի գլուխ — Անարժեք, անպետք,
աննշան բան:
Սպիտակ ագռավ — Չտեսնված, հազվագյուտ
բան:
Սպիտակին սև ասել — Ակնհայտ
ճշմարտությունը ժխտել:
Սվիններով դիմավորել — Դիմադրել,
դեմ դուրս գալ, բողոքել

366 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Ստի տոպրակը բացել — Ստել, խաբել:
Ստվեր գցել — Մեկին նսեմացնել:
Սրբած թուր — Աներկյուղ, անվեհեր:
Արերը խաչել — Մենամարտել, կռվել:
Սրի երկու կողմն էլ կտրել — Գործերը
հաջող գնալ, ուզածն անել:
Սրի ճարակ դառնալ — Կոտորվել,
սպանվել:
Սրտի ապակին կոտրել — Ծանր, ճնշող
վիրավորանք հասցնել:
Սրտի բաբախյունով — Անձկությամբ,
խիստ ցանկւսնալով:
Սրտի դառնությունը թափել — Զայրանալ:
Սրտի լարերին դիպչել — Հուզել, մեկի
նվիրական զգացմունքները շոշւս-
փել:
Սրտի խորքում — Գաղտնի, թաքուն:
Սրտի հետ խաղալ — Զգացմունքների
հետ խաղալ, հաշվի չառնել մեկի
տրամադրությունը:
Սրտի ձայնը լսել — Զգացմունքներով
առաջնորդվել:
Սրտի մեջ մտնել — Սիրելի դառնալ:
Սրտի մտոք — Սրտանց, ջանասիրությամբ,
անկեղծ հոժարությամբ:
Սրտին առնել — Նեղանալ, վիրավորվել,
սրտին մոտ ընդունել:
Սրտին դանակ զարկես’ արյուն չի գա
•Տխուր լինել, սաստիկ վշտանալ:
Սրտին դիպչել — Մեկին վիրավորել:
Սրտին ծանրանալ — եեղել, մտահոգություն
պատճառել:
Սրտին մոտ ընդունել — Համարել իրեն
վերաբերող, որի հետևանքով
զգացվել, ազդվել:
Սրտի սյուն(ը) — Ամենասիրելի անձը,
պաշտպանը:
Սրտից անցնել — Սիրտը թելադրել,
ցանկանալ, կամենալ, ուզել:
Սրտից բեռ ընկնել — ճնշող մտատանջումից,
հոգսից ազատվել:
Սրտից հանել — Մոռանալ, այլևս չսիրել:
Սրտի փուշը հանել — Մխիթարել:
Սրտում կրակ վառել — Ոգևորել:
Սրտում տեղ լինել — Ցանկություն
ունենալ, տրամադրված լինել մի
բան անելու:
Սուգ ու լաց — Լաց ու կոծ, ողբ:
Սուրբ սրբոց — Ամենամաքուր, անարատ,
պաշտելի բան:
Սուրբ-սուրբ անել — Մեծ պատիվ ու
հարգանք ցույց տալ:
Սուր աչք — Սրատես, լավ տեսնող:
Սուր բարձրացնել — Կռվի դուրս գալ,
հարձակվել:
Սուրը պատյանը դնել — Կռիվը մարտը
ավարտել, դադարեցնել:
Սուր ճոճել — Սպառնալ, վախենալ:
Վ
Վաղ թե ուշ — երբ էլ որ լինի, մի անորոշ
ժամանակ:
Վայ էն ապրելուն — Շատ վատ ապրել:
Վայնասուն գցել — Ողբալ, կոծել, աղմուկ,
իրարանցում սարքել:
Վառել-թողել — Սաստիկ չարչարել,
տանջել:
Վատ աչքով նայել — Չարությամբ
տրամադրվել, անբարյացակամ
լինել:
Վատ աստղի տակ ծնվել — Դժբախտ,
ձախորդ լինել, բախտը չբերել:
Վատ հոտ գալ (փչել) — Տհաճ, անցւսն-
կալի հետևանքներ սպասել:
Վարդագույն ակնոցով նայել — Ամեն
բան գունազարդել, լավատես լինել,
թերությունը չնկատել:
Վեր-դիր անել — Օանր ու թեթև անել,
մտմտել, կշռադատել:
Վերին արտի ցորենը լինել — Ընտրյալ
լինել:
Վերնատունը դատարկ լինել — Անխելք,
անմիտ լինել:

367 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Վերջակետ դնել — Ավարտել վերջացնել:
Վերջին մոհիկան — Վերջին ներկայացուցիչը:
Վերջին շունչը փչել — Մահանալ:
Վզին նստել — Անաշխատ մեկի հաշվին
ապրել:
Վզին չոքել — Պարտադրել մի բան
անելու:
Վիզ առնել — Խոստանալ կատարելու:
Խոստովանել, հանձն առնել:
Վիզը ծռել — Խեղճանալ, աղաչել, խոնարհվել:
Վիզը ծուռ — Անօգնական, խեղճ:
Վրայից գցել — Իրեն պատասխանատու
չհամարել, իրենից հեռացնել:
Վրա-վրա տալ — Արագ-արագ խոսել:
Տ
Տազ անել — Լռել, սսկվել:
Տախտակը պակաս — Պակասամիտ,
խենթ, հիմար:
Տակը դատարկ — Աղքատ, ոչինչ չունեցող:
Տակից դուր գալ — Ատանձնած գործը
գլուխ բերել: Ստացված բարիքի
փոխարեն հատուցել: Ազատվել,
էժան պրծնել:
Տակն ու վրա անել — Շուռ տալ, քրքը-
րել, հուզել:
Տւսկով անել — Վրան փուլ գալ: Գողանալ,
յուրացնել:
Տամարը գտնել — Կարողանալ համո-
զել:
Տան դուռը բաց լինել — Պատրաստակամ
լինել հյուր ընդունելու:
Տանել-բերել — Ստիպել գնալ-գալու,
հարցի լուծումը ձգձգել:
Տանել չկարողանալ — Չհանդուրժել,
ատել, չսիրել:
Տանը մնալ — Չամուսնանալ:
Տան ճրագ — Հույս, ապավեն:
Տանուլ տալ — Պարտություն կրել:
Տանու մարդ ■ Ընտանիքին հարազատ,
մտերիմ:
Տանուտերի վկան գզիրը լինել —
Պաշտոնակցի վկայությանը կողմնակալ
լինել:
Տաշած քւսրը գետնին չի մնա — Լավ
մասնագետը գործը միշտ էլ
բարձր գնահատվել, անգործ, աչ-
քաթոդ չմնալ:
Տաշտ ու մաղը կախել — Տան ամբողջ
հացն ուտել, սպառել:
Տապ անել — Թաքնվել, կծկվել:
Տավարի ցավ — Շատ վատ (մարդ):
Տարած, ետ բերած ■ Ամուսնալույծ
եղած կին:
Տարի դառնալ — ժամանակը շատ երկար
թվալ:
Տարին բոլոր — Ողջ տարվա ընթացքում:
Տարիքն առնել — Ծերանալ:
Տափակ գլուխ — Հիմար, անճաշակ:
Տաք գլուխ — Դյուրագրգիռ, տաքարյուն:
Տասը մատը մոմ լինել — Ամենայն
անձնվիրությամբ, սրտանց ծառայել:
Տասը չափել’ մեկ կտրել — Շատ
զգուշությամբ, նախապես կշռադատելով
գործել:
Տեղը բերել — Հարմար առիթը գտնել,
հարմար առիթն օգտագործել:
Տեղը բռնել — Փոխարինել:
Տեղը գլխից կտրվել ■ Ուրիշ տեղ
չգտնել, չլինել:
Տեղը գտնել — Իր կարողություններին
համապատասխան դիրք ունենալ:
Տեղը գցել — Բնական ընթացքի մեջ դնել:
Տեղը դնել — Փոխարինել:
Տեղը երևալ — Բացակայությունը
զգացվել:
Տեղը դուրս գալ — Վարձահատույց լինել:

368 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Տեղը հանել -Փոխարենը հատուցել:
Տեղը նեղ — Դժվար կացության մեջ լինել:
Տեղը չգտնել — Շփոթվել, իրեն կորցնել:
Տեղը պինդ — Հաստատուն հիմնավորված,
ապահով:
Տեղն ընկնել — Նախկին բնական վիճակն
ստանալ:
Տեղը տ ա ք — Ապահով վիճակ ունեցող,
ունևոր:
Տեղի տալ — Զիջել, նահանջել:
Տեղի ունենալ — Կայանալ, կատարվել,
լինել:
Տեղիք տալ — Առիթ ստեղծել, պատճառ
դառնալ մի բան կատարելու:
Տեղն ու տեղը — Իսկույն, առանց ժամանակ
կորցնելու:
Տեղ ու դադար չլինել — Շատ բազմություն
լինել, խռնված լինել:
Տեղում մեխվել — Անշարժանալ, քա րանալ:
Տնազ անել — Օաղրել:
Տոն տալ — Խրախուսել, ոգևորել:
Տոպրակը դատարկ ել ■ Խոսակցությունը
սպառել:
Տորիչելյան դատարկություն — Անօդ
տարածություն:
Տրամադրությունը ընկնել — Տխրել:
Տրոյական ձի ֊ Գաղտնի քողարկված
միջոց, որի միջոցով հնարավոր է
նպատակին հասնել:
Տուն դնել — Ընտանիք կազմել:
Տունը քանդել — Ընտանիքը քայքայել:
Մեծ վնաս հասցնել:
Տուտը բաց անել — Սկսել, ծայրը բանալ:
Տուր թե կտաս — Հարված հարվածի
հետևից տալ, լավ ծեծել:
Տուր ու դմփոց — Ծեծկռտուք, կռիվ:
Ր
Րոպե առաջ — Շատ արագ, շուտ:
Րոպեն թանկ լինել — Հետաձգելը,
սպասելը անհնար լինել:
Րոպեից օգտվել — Նպասւոավոր պահից
օգտվել, հարմար ժամանակը
ձեռքից բաց չթողնել:
Ց
Ցախավելով դուրս անել (վռնդել) —
Կոպտորեն, վիրավորանքով քշել:
Ցախավելով հավաքած — Դեսից-դե-
նից հավաքած:
Ցամաք աչքով — Առանց լացի, արցունքի:
Ցամաք հացի կապել — Աղքատ, ընչազուրկ
կյանքի դատապարտել:
Ցամաք հացի կարոտ — Ծայրահեղ
աղքատ:
Ցանցը գցել — Խաբել, իրեն ենթարկել:
Ցանցն ընկնել — Մեկի լարած թակարդն
ընկնել:
Ցավի մեջ ընկնել — Հոգսը շատանալ,
դժվար կացության մեջ ընկնել:
Ցավ հայտնել — Ափսոսալ, ցավել:
Ցավոտ հարց — Հասունացած, անհետաձգելի
լուծում պահանջող
խնդիր:
Ցավոք սրտի — Ափսոսալով, սրտում
ցավ զգալով:
Ցեխը կոխել — Խայտառակել, անպատվել:
Ցեխն ընկնել — Կեղտոտ միջավայրի
գործերի մեջ ընկնել, կործանվել:
Ցեխ նետել — Ամբաստանել, անպատվել,
փորձել վարկաբեկել:

369 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

ՈՒ
Ութ գրել — Ոլոր-մոլոր քայլել, հարբած
լինել:
Ուժ անել ֊ճիգ թափել, ուժերը լարել:
Ուժ առնել — Զորանալ:
Ուժը հատնել — Ուժասպառ լինել:
Ուժից ընկնել — Տկարանալ, անզորանալ:
Ուժից վեր — Կարողություններից, հնարավորություններից
վեր:
Ուղեղում նստել — Լավ հասկանալ,
ըմբռնել:
Ուղն ու ծուծը — էությունը, կարևորագույնը:
Ուղտը պոչով կուլ տալ — Խիստ ընչաքաղց
լինել:
Ուղտի ականջում քնա ծ — Անտեղյակ,
միամիտ:
Ուղտի համառություն — Արտակարգ
համբերատարություն:
Ուղտին գդալով ջրել — Փոքր բանով
մեծ կարիք հոգալ:
Ուղտի պարը կամրջին բռնել — Անտեղի
ու վտանգավոր քայլ կատարել:
Ո՞ւմ շունն է — Ո՞վ է նա, ինչացո՞ւ է, որ
հաշվի առնեմ:
Ունքը շինելու տեղ աչքն էլ հանել —
Թերությունը վերացնելու փոխարեն
մեծ վնաս պատճառել:
Ուշի-ուշով — Ամենայն ուշադրությամբ,
խիստ ուշադրությամբ:
Ուշքը գլուխը հավաքել — Սթափվել,
զգաստանալ:
Ուշքի բերել — Գիտակցության բերել,
սթափեցնել:
Ուշքի գալ — Գիտակցության գալ:
Ուշքն ու միտքը — Ողջ ուշադրությունը,
դատողությունը:
Ուսերը վեր քաշել — Զարմանալ:
Ուսերին նստել — Իշխող դառնալ, հոգսը
ծանրացնել:
Ուսում առնել — Կրթվել:
Ուս ուսի տալ — Համերաշխ հանդես
գալ:
ՈլՐԻշԻ աչքերով նայել — Օտարի
նման վերաբերվել, անկողմնակալ
լինել:
Ուրիշի բնում ձու ածել — Օգուտն
ուրիշին տալ:
Ուրիշի ձեռքով կրակից շագանակ
հանել — Իր շահերի համար ուրիշին
փորձանքի մեջ գցել:
Փ
Փալաս դառնալ — Անպետքանալ, ոչնչի
պետք չգալ, կամազրկվել:
Փակագիծը փակել — Խոսակցությունը
ավարտել:
Փակագծերը բացել — Գաղտնիքը ի
հայտ բերել:
Փակագծի մեջ — Իմիջիայլոց, հենց
այնպես:
Փակ դռան դեմ առնել — Մերժվել, անհաջողության
մատնվել, ընդունե- .
լություն չգտնել:
Փակ դռների ետևում — Ծածուկ,
գաղտնի:
Փակուղի մտնել — Անելանելի կացության
մեջ ընկնել:
Փայտ դառնալ — Գոսանալ, ճկունությունը
կորցնել:
Փայտի գլուխ — Բթամիտ, հաստագլուխ:
Փայտի զոռով — Ուժով, ստիպելով:
Փայտ կուլ տալ — Ձիգ ու անշարժ
կանգնել:
Փայտ ու միս անել — Փայտով սաստիկ
ծեծել:
Փանոսի ցեղից — Շատ ձախողակ:
Փառք է — Շատ ավելի, անհամեմատ
լավ է, քան…
Փասափուսան հավաքել — Մի տեղից
հեռանալ, ծլկել, անհետանալ:

370 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Փափախը թեք դնել — Անհոգ, առանց
վախենալու, ապահով ապրել:
Փափախը ցեխի մեջ ընկնել — Պատվազուրկ
լինել, անունը կոտրվել:
Փափուկ սիրտ ֊Նրբազգաց:
Փեշերը լիզել — Ստորանալ, ստորաքարշություն
անել, քծնել:
Փեշերը վեր քաշել — Պատրաստվել մի
բան անելու:
Փեշերը բռնել — Ապավինել մեկին, օգնություն
հայցել:
Փեշի տակ առնել — Խնամել, հովանավորել:
Փեշը թա փ տալ — Հետ կանգնել, հրաժարվել:
Փեշը կեղտոտ — Անազնիվ, վատ վարք
ու բարքի տեր:
Փեշը քաշել ֊Զգուշացնել մեկին, զսպել:
Փեշից կախվել — Աղաչել, պաղատել:
Փեշ(եը)ի քարը թափել — Չհամառել,
զիջել:
Փեշքեշ ձիու ատամներին չնայել —
Նվերի նկատմամբ բծախնդիր վերաբերմունք
չունենալ:
Փշերի վրա լինել — Խիստ անհանգիստ
լինել:
Փոթորիկ մի բաժակ ջրում — Աղմուկ,
հուզմունք, վեճ դատարկ, չնչին
բանի համար:
Փողի հետ խա ղ անել — Շռայլել, ծախսել:
Փողոցները չափչփել — Աննպատակ
թափառել:
Փորը լիքը սատանա — Սաստիկ խորամանկ,
խարդախ, խաբեբա:
Փորը խաբել — Քիչ սննդով որոշ չափով
քաղցը հագեցնել:
Փորը պատռվել — Սաստիկ նախանձել:
Փորը վեց-վեց անել — Սաստիկ քաղցած
լինել:
Փորը քաշել — Ուտել, լափել:
Փորը օձ մտնել — Մեկին վնասելու չար
դիտավորությունից հանգիստ չունենալ:
Փորի գերի — Որկրամոլ:
Փորի մեջ սատանա լինել — Միտքը
չար լինել:
Փորի վրա սողալ — Ստորաքարշություն
անել, քծնել:
Փորացավ ունենալ — Ցանկություն,
փափագ ունենալ:
Փորի ցավ ֊Փափագ, ցանկություն:
Փորձանքի մեջ ընկնել — Դժբախտության
ենթարկվել:
Փորձված աչք — Գնահատող, լավն ու
վատը ջոկող, փորձառու մարդ:
Փչած տիկ — Գոռոզ, հպարտ:
Փուշը կոտրել — Եռանդը մեռցնել:
Ք
Քաղցր աչքով նայել ֊Սիրալիր, ուշադիր
լինել մեկի նկատմամբ:
Քամակը շուռ տալ — Երես դարձնել,
մերժել մի բանում:
Քամակը պինդ — Ուժեղ պաշտպան
ունեցող, թիկունքը ամուր:
Քամի անել — Փչել, սուտ խոսել:
Քամի կուլ տալ — Անգործ լինել, պա-
րապ-սարապ թափառել:
Քամին տանել — Ի չիք դառնալ, զուր
կորչել:
Քամու բերած — Հեշտությամբ ձեռք բերած:
Քամու բերանն ընկնել — Քամուց
քշվել:
Քամուն տալ — Վատնել:Օածանել:
Քավության նոխոզ — Ուրիշի մեղքերը
քավելու համար անմեղ զոհ:
Քարավան կտրող — Ավազակ, գող:
Քարվան կտրող դուրս չգալ — Լուրջ
գործի անընդունակ լինել, անկարող
լինել մի բան անելու:
Քար գցել — Խանգարել:
Քար գցել մեկի բանջարանոցը — Ակնարկել
մեկին, խոսքի մեջ անուղ-
ղակիորեն դիպչել մեկին:

371 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Քարը փեշից թափել — Չհամառել,
առաջարկությանը հանաձայնել:
Քարը քարին չթողնել — Ավերել, կործանել:
Քարը քարին չդնել — Ոչինչ չանել:
Քարին քսել — Ստացածը ուրանալ,
չվերադարձնել:
Քարից հաց քամել — օանր աշխատանքով
ապրուստը հոգալ:
Քար լինի, կտրաքի — Անհնարին է դիմանալ:
Քար կտրել — Ապշած մնալ, ընդարմանալ,
անշարժանալ:
Քարշ գալ — Թափառել: Մի կերպ քայլել:
Անբարոյականությամբ զբաղվել:
Քար ու կարկուտ տեղալ — Շատ նե-
դել, չարչարել:
Քթի մազ — Շատ բծախնդիր, ամեն ինչից
դժգոհ մարդ:
Քթից այն կողմ չտեսնել — Սահմանափակ,
անհեռատես լինել:
Քթից բերել — Հարամ անել, թույլ չտալ
վայելելու:
Քթով-մռթով խոսել — Դժկամությամբ,
դժգոհ, տհաճությամբ, ակամա
վրդովմունքով խոսել:
Քիթը բարձր — Ամբարտավան, չմահավան,
գոռոզ:
Քիթը կա խ — Տխուր, նեղացած:
Քիթը հոտ առնել — Նախազգալ:
Քիթը մտնել — Շատ մոտ կանգնել, մոտենալ:
Քիթը շուռ տալ — Խռովել:
Քիթը ջարդել — Վնասվել, տուժել: Սաստիկ
ծեծել:
Քիթը սրբելու ժամանակ չունենալ —
Խիստ զբաղված լինել:
Քիթը վեր — Գոռոզ, մեծամիտ:
Քիթը վեր քաշել — Դժգոհել, դեմքը
թթվեցնել, քիթը բարձր պահել:
Քիթը տրոըել ֊Նվաստացնել:
Քիթը քարին առնել — Արգելքի, դժվարության,
անհաջողության հանդիպել:
ՔիթԸ քարին քսել — Նվաստացնել, գոռոզամտությունը
կոտրել:
Քիթ ցույց տալ ■ Երես դարձնել, տհաճությամբ
վերաբերվել:
Քիթ քթի տալ — Մտերիմ լինել, կողք
կողքի նստել զրուցել:
Քոչը կապել — Տեղափոխվել մի տեղից:
Քոռ ու փոշման — Դառը զղջումով:
Քոռ ու փուչ անել — Փչացնել, վատնել:
Քվիտ անել -Փոխարենը հատուցել:
Քրտինք թափել — Շատ աշխատել,
չարչարվել:
Քունը գլխին — Կիսաքուն:
Քունջ ու պուճախ ընկնել — Ամեն տեղ
որոնել, փնտրել:
Քուն ու դադար չունենալ — Անհանգիստ
լինել, անընդհատ տառապել:
О
Օգնության ձեռք մեկնել — Օգնել մեկին:
Օգուտ քաղել — Նպաստավոր հանգամանքից,
առիթից օգտվել:
Օդից կախվել — Անապահով վիճակում
լինել:
Օձը բնից հանել — ճարտար լեզու
ունենալ, թովել, գրավել:
Օձի լեզու — ճարտար լեզու: Չարախոս:
Օձի լեղի — Շատ դառը:
Օձի ծնունդ ■ Թունոտ, նենգ:
Օձիքն ազատել — Պոկ գալ մեկի ձեռքից,
հազիվհազ պրծնել:
Օձիքը թափ տալ — Գանգատվել մեկից,
զզվել, ձանձրանալ:
Օջախի ծուխը մարել — Տունը
քանդ(վ)ել, կործան(վ)ել: Օջւսխը
հանգցնել, շատ ծանր կորուստ
ունենալ:

372 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ

Օր, արև չունենալ — Թշվառ կյանք
անցկացնել, ուրախ օր չտեսնել:
Օրերը հաշված է — Մահը նոտ է:
Օրը խավարել — Մեռնել, դժբախտանալ:
Օրը վատ տեղ մթնել — Ձախորդության
հանդիպել, վիճակը վատանալ:
Օր չտալ — Տանջել:
Օր չտեսնել — Նեղությամբ ապրել,
չարչարվել, տանջվել:
Օր սպանել — Մի կերպ, ապարդյուն
ժամանակ անցկացնել:
Օրվա հացին կարոտ (լինել) ■ Աղքատ
ապրել:
Օր ու գիշեր — Անընդհատ, միշտ:
Օր օրի վրա — Օրեցօր, աստիճանաբար:
Ֆ
Ֆալ բացել — Հմայել, գուշակել:
Ֆալ բացող — Կախարդ, հմայող,
գրբաց:
Ֆոկուս անել — Զանազան խարդախ
միջոցներով խաբել, աչքակապություն
անել:

375 ԴԱՐՁՎԱԾՔՆԵՐ էջ 350-375 ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ